Co łączy Smoka Wawelskiego ze świąteczną pisanką?

Tyranozaur i pisanki / fot. Pixabay

Smok wawelski istniał naprawdę! Był największym i najstraszniejszym stworzeniem, które można było spotkać wiele milionów lat temu na terenach dzisiejszej Polski. Naukowcy nie mają wątpliwości, że ptaki pochodzą od dinozaurów. Czy to oznacza, że w Wielkanoc jemy jajka potomków groźnego smoka?

W wywiadzie dla KRKnews Krzysztof Poznański, założyciel kanału NaukowoTV oraz miłośnik dinozaurów odpowie na pytanie skąd wzięły się jajka. Youtuber wyjaśni co łączy pisankę z pradawnymi gadami oraz opowie o pierwszym polskim dinozaurze – Smoku Wawelskim. 

KRKnews: Co było pierwsze jajko czy kura?

Krzysztof Poznański: – Pierwsze było jajko, które pojawiło się na świecie dużo wcześniej niż ptaki. Udomowiliśmy kury ok. 4 do 6 tysięcy lat temu. Pierwszy przedstawiciel Rzędu Grzebiących do którego zaliczamy te zwierzęta pochodzi sprzed 45 tys. lat temu z eocenu, czyli około 20 mlnlat po tym jak wyginęły nieptasie dinozaury. Pierwsze jajo pojawiło się 300-320 mln lat temu.

Jakie było pierwsze zwierzę, które zniosło jajko?

– Zwierzęta wyszły z wody i powstały pierwsze płazy. Stworzenia musiały nadal rozmnażać się w środowisku wodnym. Strategia ewolucyjna jaką było składanie jaj była dużo korzystniejsza. Około 300-320 mln. lat temu pojawiły się owodniowce. Pierwszymi były gady. Przykładem karbońskiego gada może być Hylonomus. Miał około 20 cm. Na pytanie co było pierwsze – kura czy jajo odpowiemy zdecydowanie jajo. Podobnie jeśli będziemy pytać się, czy pierwszy był ptak czy jajo. Jaja powstały pod koniec karbonu. Ptaki pojawiły się 150-170 mln lat temu w triasie, a jednym z pierwszych przedstawicielem był Archaeopteryx.

Skąd wzięły się ptaki?

– Wyewoluowały od dinozaurów. Często pojawia się stwierdzenie, że jeżeli dinozaury to gady, to ptaki również są gadami. Nie możemy tak mówić. Inaczej spojrzy na tą kwestię paleontolog, a inaczej biolog ewolucyjny. Ewolucja to proces ciągły i nie jest zero-jedynkowy. U gatunków w pewnym czasie pojawiły się pewne cechy i powstały ptaki, które oddzielamy od gadów. Archozaury to grupa zwierząt do której zaliczamy i współcześnie żyjące ptaki i krokodyle. W tej samej kategorii mieszczą się dinozaury oraz pseudozuchy prymitywni przodkowie krokodyli, aczkolwiek w przeszłości dużo bardziej zróżnicowani.

Co wspólnego ze sobą mają ptaki i dinozaury?

– Pierwsze dinozaury powstały około 230-240 mln lat temu. Rozróżniamy dinozaury ptasiomiedniczne i gadziomiedniczne. Mogłoby się wydawać, że do zwierząt ptasiomiednicznych należą ptaki, ale tak nie jest. Ptaki to gadziomiedniczne dinozaury. Do tej grupy zaliczamy np. drapieżne teropody, których najbardziej znanym przedstawicielem jest Tyranozaur. Ptaki to także dinozaury gadziomiedniczne. Przykładem ptasiomiednicznych mogą być np. roślinożerne Stegozaury czy Triceratopsy. Wiele osób mówi, że dinozaury wyginęły. Owszem, wymarły wszystkie gatunki dinozaurów oprócz ptaków. Gdy będziemy jeść na Wielkanoc jajko, to możemy powiedzieć, że jemy jajko dinozaura.

– Najbardziej znanym polskim dinozaurem jest Smok Wawelski, który jest znany również jako Smok z Lisowic.

– Mieszkańcom Lisowic nie podoba się nazywanie ich dinozaura Smokiem Wawelskim. Na ich nieszczęście ten kto odkrywa ten nadaje nazwę. Odkrywcy Tomasz Sulej i Grzegorz Niedźwiecki tłumaczyli się, że chcieli, by ludzie na całym świecie dowiedzieli się o legendzie o Smoku Wawelskim. Dla Krakowa jest to bardzo pozytywne zjawisko, ale dla Lisowic leżących na Śląsku już nie. Miejscowość znajduje się w okolicy Częstochowy. Jest to bardzo ważne odkrycie. To pierwszy tak duży polski dinozaur, ale naukowcy nie do końca się zgadzają z klasyfikacją tego zwierzęcia. Tak jak już wspominałem ewolucja to zjawisko ciągłe i musimy je obserwować wycinkami po kilka milionów lat, a nie zero-jedynkowo. Smoka z Lisowic powinniśmy nazywać archozaurem. Zauważamy u niego cechy charakterystyczne dla drapieżnych dinozaurów – teropodów, ale także zwierząt z grupy tak zwanych raizuchów. Obecnie ich najbliższymi krewnymi są krokodyle. Zwierzęta z Triasu z różnych grup są do siebie bardzo podobne. To za sprawą zjawiska ewolucji konwergencyjnej. Jeśli podobny klimat i warunki środowiskowe występują przez dłuży czas, to zwierzęta wypracowują podobne strategie i przez to mogą wyglądać do siebie podobnie. W triasie to zjawisko było powszechne i wiele grup zwierząt przypominało siebie. Smok wawelski pod pewnymi względami przypomina teropoda a pod innymi czworonożnego raizucha

– Jak wyglądał Smok wawelski?

– Miał ok. 5 metrów. Ważył maksymalnie tonę. Poruszał się na dwóch nogach. Postawa była trochę bardziej zgarbiona niż u Tyranozaura. Można się w niej doszukiwać także podobieństwa do raizuchów. Czaszka miała ok. 50-60 cm. Smok rządził w swoim środowisku. Zęby miały do 10 cm, więc człowiek byłby smacznym kąskiem. Klimat triasu porównuje się do sauny, czyli było gorąco i wilgotno, co pozytywnie wpływało na rozwój roślinności. W takim środowisku żyło to zwierzę. Razem ze smokiem znaleziono największego dicylodonta Lisowicia bojani. Bardzo możliwe, że był ofiarą Smoka wawelskiego. Dicylodonty to roślinożerne zwierzęta z wyglądu przypominające świnię.

– Czy możemy liczyć na to, że w Małopolsce zostanie odkryty kolejny polski dinozaur?

– Najwięcej skamieniałości jest w Górach Świętokrzyskich, czy na Śląsku: w Lisowicach i Krasiejowie. Na północy i w środkowej Polsce nie ma skamieniałości, ponieważ tereny te były w przeszłości zalane przez wodę. W Krakowie odkrywano za to mamuty sprzed 25 tys. lat.

Rekonstrukcja wyglądu Smoka wawelskiego / fot. Wikimedia

Rozmawiała Justyna Słowikowska

 

 

 

 

Zobacz także