Trychologia kosmetyczna w leczeniu schorzeń skóry i włosów

Trychologia, jako nauka o włosach i skórze głowy rozwija się w szybkim tempie. Oferuje metody diagnozowania oraz terapii różnorodnych schorzeń związanych z tymi obszarami. W procesie leczenia niezwykle istotna jest precyzyjna diagnoza, która wymaga podejścia interdyscyplinarnego. Specjaliści z różnych dziedzin – dermatologii, endokrynologii, psychologii, histopatologii – często współpracują w celu zapewnienia pacjentowi kompleksowej opieki. Profesjonalna pomoc trychologa lub współpraca z innymi specjalistami okazuje się niezbędna, aby skutecznie zaradzić problemom z włosami i skórą głowy.

Częste schorzenia skóry głowy i włosów

Włosy występują na większości powierzchni skóry człowieka, z wyjątkiem dłoni czy podeszwy stóp. Ich struktura jest złożona i pełnią one wiele funkcji, w tym ochronną i czuciową. W składzie włosa wyróżniamy korzeń osadzony w skórze, sięgający aż do tkanki podskórnej, oraz łodygę, czyli część zewnętrzną bezżywych komórek. Korzeń włosa otoczony mieszkiem włosowym to natomiast miejsce, gdzie zachodzi proces powstawania włosa.  W przekroju poprzecznym włos składa się z trzech warstw: osłonki, kory i rdzenia. 

W kontekście schorzeń skóry głowy i włosów łupież i łojotokowe zapalenie skóry stanowią bardzo częste problemy, co potwierdzi każdy trycholog w Krakowie, Warszawie czy innym większym mieście w Polsce. Łupież jest często wywoływany przez grzyb Malassezia furfur, a łojotokowe zapalenie skóry ma wieloczynnikową etiologię. W terapii stosuje się preparaty ograniczające stan zapalny i zwalczające grzyby. Łuszczyca owłosionej skóry głowy to z kolei choroba przewlekła, charakteryzująca się przyspieszonym rogowaceniem naskórka. W leczeniu stosuje się różne preparaty, w tym pochodne witaminy D3 i glikokortykosteroidy.

Łysienie ma różne przyczyny i formy – łysienie anagenowe, telogenowe, androgenowe czy bliznowaciejące. W zależności od rodzaju stosuje się różnorodne metody leczenia, w tym farmakologiczne i chirurgiczne. Włosy czasem wykazują też zaburzenia strukturalne, wrodzone lub nabyte. Do wrodzonych należą m.in. włosy paciorkowate, bambusowate czy skręcone. Zaburzenia nabyte nierzadko stanowią wynik nieodpowiedniej pielęgnacji i zabiegów kosmetycznych.

Przebieg diagnozy trychologicznej

Proces diagnozowania w trychologii obejmuje:

1. przeprowadzenie szczegółowego wywiadu z pacjentem w celu oceny stanu skóry głowy i włosów;
2. zbieranie danych o wieku, płci, środowisku pracy, nawykach życiowych oraz obciążeniach zdrowotnych pacjenta;
3. wykonanie wstępnej oceny organoleptycznej włosów i skóry głowy, uwzględniającej ich kondycję przed umyciem;
4. wykorzystanie wideodermatoskopów i mikrokamer trychologicznych do diagnostyki obrazowej;
5. stosowanie lampy-lupy i lampy Wooda do dokładnych obserwacji zmian skórnych i włosów;
6. przeprowadzenie trychoskopii w celu oceny stanu skóry głowy i włosów;
7. zastosowanie fototrychogramu, czyli trychoskanu, do analizy dynamiki wzrostu włosów;
8. wykonywanie biopsji skóry głowy w przypadku podejrzenia łysienia bliznowaciejącego.

Rozpoczęcie procesu diagnostycznego wymaga przeprowadzenia szczegółowego wywiadu z pacjentem, który stanowi podstawę do oceny kondycji skóry głowy oraz włosów. Dokładne przepytywanie pacjenta, realizowane w bezpośrednim kontakcie, pozwala na wyjaśnienie wszelkich niejasności oraz umożliwia zapisanie w dokumentacji medycznej wszelkich istotnych spostrzeżeń. Podczas wywiadu zbierane są dane na temat wieku, płci, środowiska pracy pacjenta oraz jego nawyków, w tym spożycia alkoholu, palenia tytoniu czy nadmiernego picia kawy. 

Wstępna ocena stanu włosów i skóry głowy odbywa się za pomocą metody organoleptycznej, wykorzystującej zmysły dotyku, węchu i wzroku. To podstawowy test wykonywany przed każdym zabiegiem trychologicznym czy fryzjerskim. Diagnostyka obejmuje włosy i skórę przed ich umyciem, a czynność rozczesywania włosów staje się częścią oceny ich kondycji, w tym skłonności do plątania, łatwości rozczesywania, gładkości oraz obecności rozdwojonych końcówek. Analiza pozwala również na ocenę stopnia natłuszczenia, złuszczania, występowania łysienia i jego rodzaju, a także na identyfikację miejsc przerzedzenia czy braku włosów. 

W gabinecie trychologicznym stosuje się również diagnostykę obrazową, wykorzystującą wideodermatoskopy i mikrokamery trychologiczne. Analiza obejmuje całą powierzchnię skóry głowy, zarówno zdrową, jak i zmienioną chorobowo, a także korzenie i trzony włosa. Wykorzystanie lampy-lupy pozwala na uzyskanie powiększonego obrazu, umożliwiającego dokładne obserwacje zmian skórnych i włosów. W tej metodzie stosuje się również lampę Wooda, która emituje promienie UV. Trychoskopia, wykonywana za pomocą cyfrowej kamery wideo, pozwala na ocenę stanu skóry głowy, rodzaju skóry, teleangiektazji oraz mieszków włosowych, a także na analizę wyglądu i stanu łodyg włosów, ich grubości, pigmentacji, połysku i skłonności do łamliwości.

Leczenie trychologiczne

Diagnoza problemów skórnych i włosowych, z jakimi zgłasza się pacjent, umożliwia dobranie odpowiedniej terapii oraz przystąpienie do zabiegu trychologicznego. Pierwszym etapem jest oczyszczanie skóry głowy w celu eliminacji nadmiaru keratyny i regulacji pracy gruczołów łojowych. Wykorzystuje się do tego peeling enzymatyczny lub mechaniczny, a także masaż wspomagający usunięcie martwego naskórka i normalizujący wydzielanie sebum. Preparaty stosowane w tej fazie zawierają składniki aktywne o działaniu złuszczającym, nawilżającym, natleniającym, przeciwzapalnym, przeciwdziałającym świądowi, a także grzybobójczym i bakteriobójczym. 

Następnie przeprowadza się mycie skóry głowy i włosów rozpoczynane zwykle od zwilżenia letnią wodą. Szampon należy najpierw rozprowadzić w dłoniach, a następnie nałożyć na skórę głowy, pamiętając o dokładnym oczyszczeniu całej jej powierzchni. Połączenie ruchów masujących z działaniem składników chemicznych w szamponie pozwala na skuteczne usunięcie zanieczyszczeń.

Masaż skóry głowy, oprócz oczyszczającego działania, przyczynia się do poprawy ukrwienia, dotlenienia i odżywienia cebulek włosowych, co z kolei sprzyja lepszemu wchłanianiu substancji odżywczych. Po zakończeniu mycia, na oczyszczoną, dotlenioną i nawilżoną skórę głowy aplikuje się preparaty lecznicze i pielęgnacyjne za pomocą aplikatorów, takich jak strzykawki czy pipety. W zależności od rodzaju preparatu stosuje się delikatne wmasowywanie opuszkami palców.

Dobór odpowiedniej maski, odżywki, emulsji czy olejku zależy od indywidualnych potrzeb pacjenta i problemów, z którymi się zgłasza. W procesie kondycjonowania lub regeneracji włosów często wykorzystuje się również specjalistyczne urządzenia fryzjerskie, lub kosmetyczne. Ostatnim etapem jest suszenie włosów, które kończy podstawowy zabieg trychologiczny.

Bibliografia:

• Marlena Matysek-Nawrocka, Maria Bernat, Michał Koziarski: “Trychologia kosmetyczna jako metoda diagnozy oraz leczenia wybranych schorzeń skóry głowy i włosów”