Jak chronić historyczne kopalnie, rozwijać turystykę industrialną i jednocześnie budować nowoczesną opowieść o dziedzictwie? Odpowiedzi na te pytania szukali uczestnicy III Międzynarodowej Konferencji Muzeów Górniczych i Skansenów Podziemnych ICMUM 2026, która odbyła się w Wieliczce i Tarnowskich Górach. W wydarzeniu, organizowanym przez Muzeum Żup Krakowskich Wieliczka, uczestniczyli eksperci, naukowcy, muzealnicy oraz przedstawiciele obiektów dziedzictwa przemysłowego z Europy, Azji i Ameryki Południowej.
Przez cztery dni dyskutowano o przyszłości historycznych kopalń, rewitalizacji terenów pogórniczych, rozwoju turystyki industrialnej oraz sposobach zachowania materialnego i niematerialnego dziedzictwa górniczego dla kolejnych pokoleń.
Dziedzictwo przemysłowe potrzebuje nowej narracji
Jednym z głównych tematów konferencji była rosnąca potrzeba budowania nowoczesnej narracji wokół miejsc związanych z historią przemysłu i górnictwa. Uczestnicy podkreślali, że współczesne obiekty dziedzictwa nie mogą ograniczać się wyłącznie do ochrony zabytków.
Coraz większe znaczenie mają edukacja, atrakcyjna oferta turystyczna, współpraca międzynarodowa oraz skuteczna komunikacja pozwalająca dotrzeć do nowych grup odbiorców.
Wieliczka jako marka o światowym zasięgu
Duże zainteresowanie wzbudziły wystąpienia przedstawicielek Kopalni Soli „Wieliczka”, które zaprezentowały doświadczenia związane z promocją i ochroną jednego z najbardziej rozpoznawalnych zabytków przemysłowych świata.
Mariola Kaczor w referacie poświęconym działaniom marketingowym kopalni przedstawiła sposób budowania międzynarodowej rozpoznawalności marki oraz współpracy z muzeami, obiektami historycznymi i instytucjami kultury.
Podkreślała, że skuteczna promocja dziedzictwa nie może opierać się wyłącznie na reklamie atrakcji turystycznej. Kluczowe staje się opowiadanie historii miejsca, budowanie emocji oraz tworzenie doświadczeń, które pozwalają odwiedzającym lepiej zrozumieć jego wyjątkowość.
W wystąpieniu zwrócono również uwagę na znaczenie partnerstw pomiędzy obiektami dziedzictwa kulturowego. Wspólne projekty, wydarzenia i działania promocyjne pozwalają wzmacniać atrakcyjność regionów oraz budować ich rozpoznawalność na arenie międzynarodowej.
Strażnik tradycji i kultury
Drugim ważnym głosem podczas konferencji było wystąpienie Agnieszki Wolańskiej zatytułowane „Kopalnia Soli Wieliczka jako patron dziedzictwa kulturowego”.
Prelegentka przedstawiła kopalnię nie tylko jako zabytek wpisany na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO, ale również jako instytucję odpowiedzialną za ochronę tradycji, edukację i budowanie społecznej świadomości znaczenia dziedzictwa górniczego.
Szczególne miejsce w prezentacji zajęły działania związane z ochroną niematerialnego dziedzictwa kulturowego. Przypomniano, że 3 marca 2023 roku na Krajową Listę Niematerialnego Dziedzictwa Kulturowego wpisano „Tradycje barbórkowe oraz kult św. Kingi wśród górników solnych kopalni w Bochni i Wieliczce”.
To właśnie ten wpis otworzył drogę do przygotowania międzynarodowego wniosku dotyczącego „Barbórki i tradycji górniczych”, który ma szansę zostać wpisany na Reprezentatywną Listę Niematerialnego Dziedzictwa Kulturowego Ludzkości UNESCO podczas grudniowej sesji organizacji w 2026 roku.
Trzysta lat muzyki i sztuki pod ziemią
Znaczną część prezentacji poświęcono także wielowiekowemu mecenatowi kopalni nad działalnością artystyczną górników.
Dzięki wsparciu kolejnych pokoleń zarządzających kopalnią możliwe było zachowanie i rozwijanie tradycji Reprezentacyjnej Orkiestry Dętej Kopalni Soli „Wieliczka”, której historia sięga niemal trzech stuleci.
Podobnie wygląda sytuacja w przypadku sztuki rzeźbiarskiej. Wieliccy górnicy od pokoleń tworzą unikatowe dzieła w soli i drewnie, które stały się jednym z najbardziej rozpoznawalnych elementów kulturowego dziedzictwa kopalni.
Historia i nowoczesność mogą iść w parze
Wystąpienia przedstawicielek Kopalni Soli „Wieliczka” stworzyły spójną wizję nowoczesnego zarządzania dziedzictwem kulturowym. Z jednej strony pokazano profesjonalne działania marketingowe i rozwój marki o światowym zasięgu, z drugiej zaś odpowiedzialność za zachowanie autentyczności miejsca i jego historycznego charakteru.
To właśnie umiejętność łączenia tradycji z nowoczesnością była jednym z najważniejszych przesłań tegorocznej konferencji.
ICMUM 2026 pokazała, że historyczne kopalnie mogą być dziś nie tylko świadectwem przeszłości, ale również ważnymi ośrodkami kultury, edukacji i rozwoju regionalnego. Wieliczka i Tarnowskie Góry po raz kolejny udowodniły, że dziedzictwo górnicze pozostaje inspiracją dla współczesnych pokoleń i może skutecznie odpowiadać na wyzwania XXI wieku.
Grzegorz Górski
