Dr hab. Krystian Barzykowski, prof. UJ z Uniwersytetu Jagiellońskiego i prof. Chris Moulin z Université Grenoble Alpes zdobyli Polsko-Francuską Nagrodę Naukową im. Marii Skłodowskiej-Curie i Pierre’a Curie przyznawaną przez Fundację na rzecz Nauki Polskiej (FNP) oraz Francuską Akademię Nauk za wybitne osiągnięcia naukowe będące efektem polsko-francuskiej współpracy badawczej. Wyróżnienie odbiorą podczas gali, która odbędzie się jesienią w Paryżu.
Laureaci zostali wyróżnieni za pionierskie badania nad mimowolną pamięcią autobiograficzną i zjawiskiem déjà vu, które wnoszą nowe podejście do rozumienia ludzkiej pamięci. Doceniono również ich współpracę w zakresie psychologii poznawczej i neurobiologii, która przyniosła efekt w postaci opracowania zintegrowanych ram teoretycznych dla spontanicznych procesów pamięciowych. Prowadzone przez nich badania pozwoliły dokonać znaczących postępów w dziedzinie badania ludzkiej pamięci i dostarczyły wglądu w podstawowe mechanizmy rządzące automatycznym wywoływaniem wspomnień. Naukowcy zaprojektowali i opisali ramy badawcze dla zjawisk o charakterze subiektywnym i spontanicznym. Zjawiska te potencjalnie mogą być zastosowane w diagnozie klinicznej oraz w badaniu patologii płata skroniowego, pozwalając na wczesne wykrywanie zmian poznawczych.
Za jedno z najbardziej kluczowych osiągnięć profesorów Barzykowskiego i Moulina uznaje się udowodnienie, że nagłe, niespodziewane wspomnienia oraz stan déjà vu są ze sobą ściśle powiązane. Stworzona przez nich teoria wyjaśnia, jak otaczający nas świat automatycznie aktywuje te zjawiska w mózgu. To odkrycie pozwala naukowcom badać te subtelne elementy ludzkiej pamięci, których tradycyjna psychologia nie potrafiła wcześniej ani wyjaśnić, ani zaobserwować.
– Współczesna nauka to gra zespołowa, a nie indywidualna dyscyplina. Najciekawsze rzeczy dzieją się tam, gdzie spotykają się ludzie z różnych krajów, różnych kultur i różnych specjalizacji. Misją Fundacji na rzecz Nauki Polskiej jest inicjowanie przedsięwzięć i programów, które umożliwiają i zacieśniają współpracę badawczą. Polsko-Francuska Nagroda Naukowa, którą prowadzimy pod patronatem Marii Skłodowskiej-Curie i Pierre’a Curie, wpisuje się w tradycję, której nie trzeba tu przypominać – polska i francuska nauka od pokoleń potrzebują się nawzajem. Maria Skłodowska-Curie potrzebowała Paryża, ale Paryż też potrzebował Marii Skłodowskiej-Curie. Chciałbym, żeby to wyróżnienie było nie tylko uznaniem tego, co laureaci już osiągnęli, ale też zaproszeniem do kolejnych wspólnych projektów i do tworzenia nowych zespołów, w których polska i francuska nauka będą współtworzyć naukę i Europę – mówi prof. Krzysztof Pyrć, prezes FNP.
Polsko-Francuska Nagroda Naukowa, ustanowiona w 2019 roku, jest przyznawana w drodze konkursu co dwa lata. W edycji 2026 do konkursu zgłoszono 22 nominacje. Wyboru laureatów dokonało jury złożone z wybitnych uczonych z Francji i Polski, powołane przez Fundację na rzecz Nauki Polskiej i Francuską Akademię Nauk. Wysokość nagrody wynosi 15 tys. euro dla każdego z laureatów (5 tys. jako nagroda indywidualna i 10 tys. w postaci subsydium na kontynuowanie współpracy naukowej). Nagroda jest finansowana wspólnie przez Fundację na rzecz Nauki Polskiej i Fundację im. Zygmunta Zaleskiego.
Dr hab. Krystian Barzykowski prof. UJ jest pracownikiem Instytutu Psychologii Wydziału Filozoficznego Uniwersytetu Jagiellońskiego. Zajmuje się poznawczą psychologią eksperymentalną (ze szczególnym uwzględnieniem problematyki pamięci), zagadnieniami diagnozy psychologicznej oraz psychologii międzykulturowej. Autor lub współautor kilkudziesięciu publikacji naukowych w renomowanych czasopismach krajowych i zagranicznych. Pomysłodawca i współautor pierwszego w Polsce podręcznika z zakresu diagnozy psychologicznej w kontekście wielokulturowości i wielojęzyczności, wyróżnionego rekomendacją Rady Europy. Kierownik i wykonawca licznych projektów finansowanych m.in. przez Narodowe Centrum Nauki, Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego, Fundację im. Stefana Batorego i Komisję Europejską. Laureat licznych nagród, stypendiów i wyróżnień (m.in. stypendium Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego za wybitne osiągnięcia naukowe – trzykrotnie, stypendium doktorskie w ramach konkursu ETIUDA organizowanego przez NCN, Stypendium im. Mieczysława Bekkera Narodowej Agencji Wymiany Akademickiej oraz finał międzynarodowej nagrody European Roma Spirit Award 2016). W roku 2020 otrzymał Nagrodę Prezesa Polskiej Akademii Nauk im. Andrzeja Malewskiego za wkład w rozwój badań psychologicznych oraz metodologii nauk społecznych. W latach 2024-2026 stypendystka Marie Skłodowska-Curie Postdoctoral Fellowship w Laboratoire de Psychologie & NeuroCognition Université Grenoble Alpes.
