Kapituła Medalu Cracoviae Merenti przedstawiła propozycje przyznania jednych z najważniejszych wyróżnień miasta Krakowa. Projekty uchwał w sprawie przyznania srebrnych i brązowych trafiły do radnych, a ci przyznali te wyróżnienia na sesji Rady Miasta Krakowa w środę, 27 kwietnia 2022 roku.
Srebrne Medale Cracoviae Merenti otrzymają: Muzeum Narodowe w Krakowie, Wodociągi Miasta Krakowa, Tygodnik Powszechny. Brązowe trafią do Aleksandra Łodzia-Kobylińskiego, prof. Jacka Purchli, prof. Andrzeja Białasa, Andrzeja Zaryckiego i Piwnicy pod Baranami.
„Tygodnik Powszechny” – jedno z najstarszych opiniotwórczych polskich katolickich czasopism społeczno-kulturalnych. W 2021 świętowało jubileusz 75-lecia działalności. Wydawane jest od 24 marca 1945 r. w Krakowie, jednym z założycieli pisma był Jerzy Turowicz, wybitny publicysta i do 1999 r. redaktor naczelny. Od 1999 r. redaktorem naczelnym pisma był ks. Adam Boniecki, a od 2011 r. Piotr Mucharski. Duży wpływ na profil i linię programową miał również ks. Jan Piwowarczyk. Od początku swojego istnienia „Tygodnik” wywierał ogromny wpływ na formowanie się inteligencji katolickiej w naszym kraju. W 1959 r. z inicjatywy „Tygodnika Powszechnego” i Miesięcznika „Znak” narodził się Instytut Wydawniczy „Znak”, który obecnie jest jednym z najważniejszych polskich wydawnictw. „Srebrny Medal „Cracoviae Merenti” jest godnym uhonorowaniem dorobku i sukcesów fundacji, jak i czasopisma, które nieustannie przyczynia się do intelektualnego rozwoju naszego miasta jak i kraju” = czytamy w uzasadnieniu do projektu uchwały przyznającej wyróżnienie „Tygodnikowi Powszechnemu”.
Muzeum Narodowe w Krakowie – najstarsze i największe muzeum w Polsce z przymiotnikiem „narodowe” w nazwie, utworzone w 1879 roku uchwałą Rady Miasta Krakowa. Misją muzeum jest dawanie świadectwa o wartościach narodowych i ogólnoludzkich poprzez upowszechnianie sztuki światowej i polskiej ze szczególnym uwzględnieniem ośrodka krakowskiego. Przez 140 lat swej działalności Muzeum stało się miejscem niezwykle ważnym dla krakowian, gromadząc i dokumentując najważniejsze dla Polski pamiątki, opowiadając o dziejach miasta i kraju oraz współtworząc wspólnotę krakowian skupionych wokół narodowego dziedzictwa. Muzeum Narodowe tworzy dwanaście oddziałów: główną siedzibą jest Gmach Główny, w którym znajduje się Galeria Rzemiosła Artystycznego oraz nowa Galeria Sztuki Polskiej XX i XXI wieku. Najstarszym odziałem są Sukiennice mieszczące Galerię Sztuki Polskiej XIX wieku. W oddziale Muzeum im. Emeryka Hutten-Czapskiego znajduje się ekspozycja prezentująca historię mennictwa i medalierstwa polskiego. Częścią oddziału Pałac Biskupa Erazma Ciołka jest Galeria Sztuka Dawnej Polski XII-XVIII wiek z dziełami polskiej sztuki średniowiecznej, renesansowej i barokowej. W Pałacu znajduje się także Galeria Sztuki Cerkiewnej Dawnej Rzeczypospolitej z imponującą kolekcją ikon, jeden z najstarszych i najcenniejszych zbiorów malarstwa cerkiewnego w Europie Środkowej. Muzeum Narodowe to także muzea biograficzne – Dom Jana Matejki w domu rodzinnym artysty, Dom Józefa Mehoffera również zlokalizowany w dawnym domu artysty, jak również Muzeum Karola Szymanowskiego w zakopiańskiej willi „Atma”. Oddziałami Muzeum są także Kamienica Szołayskich im. Feliksa Jasieńskiego, Biblioteka Książąt Czartoryskich, a także najnowszy i najmniejszy budynek – Pawilon Józefa Czapskiego. Imponujące jest otwarte ponownie w 2019 roku Muzeum Książąt Czartoryskich, które w 2021 roku zostało rozszerzone o uruchomiony po remoncie Arsenał, w którym prezentowane są zbiory sztuki starożytnej. „Srebrny medal „Cracoviae Merenti” jest wyrazem najwyższej wdzięczności dla pokoleń muzealników, które od dziesięcioleci stoją na straży naszego dziedzictwa narodowego” – czytamy w uzasadnieniu do projektu uchwały o medalu dla Muzeum Narodowego.
Wodociągi Miasta Krakowa S.A. – to największe w Małopolsce przedsiębiorstwo wodociągowo-kanalizacyjne, obsługujące ponad milion użytkowników. Przeszło stuletnie doświadczenie, nieustanny rozwój i ciągłe podnoszenie jakości świadczonych usług pozwoliły na osiągnięcie przez Spółkę najwyższych światowych standardów i pozycji lidera branży. Wodociągi świętowały jubileusz 120-lecia swego powstania w 2021 roku. Historia krakowskich wodociągów sięga 1901 roku. Wzniesiony z charakterystycznej, czerwonej cegły Zakład Uzdatniania Wody Bielany (nazwany pierwotnie – Zespół Wodociągów Miejskich im. cesarza Franciszka Józefa I) zajmuje w sercach wodociągowej społeczności, ale także wśród olbrzymiej rzeszy mieszkańców Krakowa, miejsce szczególne. Stanowi przykład unikalnej architektury przemysłowej i jest świadectwem dawnych technik inżynierskich oraz zmian, jakim podlegały na przestrzeni minionego wieku. Uruchomienie Zakładu na Bielanach jest równocześnie początkiem bogatej, „nowożytnej” historii Wodociągów Miasta Krakowa. Z uzasadnienia do projektu uchwały: „Srebrny medal „Cracoviae Merenti” jest godnym podziękowaniem za wszelkie podejmowane przez Wodociągi Miasta Krakowa działania, które przyczyniają się do stałego podnoszenia poziomu i jakości świadczonych usług, a tym samym wpisują się w politykę miasta przyjaznego mieszkańcom i środowisku, a także stanowią znaczący wkład w ostateczny wizerunek Krakowa jako miasta dbającego o potrzeby swoich mieszkańców oraz ukierunkowanego na stałe podnoszenie warunków, jakości i komfortu życia.”
Piwnica pod Baranami – kabaret literacki założony w 1956 roku w piwnicach pałacu „Pod Baranami” przez Piotra Skrzyneckiego i kilkoro studentów krakowskich uczelni, w 2021 roku świętował jubileusz 65-lecia. Przez ponad cztery dekady Piotr Skrzynecki przewodniczył temu fenomenalnemu miejscu. Piwnica pod Baranami niewątpliwie jest ikoną i ambasadorem naszego miasta. Nierozerwalnie związana z Krakowem – niemal od zarania swoich dziejów jest zjawiskiem jedynym, nienadającym się do powielenia czy imitacji. Możliwa jest tylko w Krakowie, jednocześnie nie będąc zjawiskiem lokalnym. Do Piwnicy przyjeżdżają ludzie z całej Polski, jak również z zagranicy. Piwnicę filmują ogólnopolskie i zagraniczne telewizje, opisują ją obcojęzyczne przewodniki turystyczne. Fenomen Piwnicy opiera się nie tylko na wyjątkowym repertuarze, na niezwykłej atmosferze, nie tylko na wysokim poziomie artystycznym, nie tylko na trwałości i niezależności. Piwnica stworzyła wokół siebie środowisko ludzi – głównie intelektualistów i artystów – którzy czują się z nią związani. Określenie „Przyjaciel Piwnicy pod Baranami” nobilituje, satysfakcjonuje i wyróżnia. „Medal „Cracoviae Merenti” to wyraz uznania i wdzięczności dla kolejnych pokoleń piwnicznych artystów, którzy od ponad 65 lat starają się, aby to szczególne miejsce zachowało swój blask, niezależność i wyjątkowość” – to uzasadnienie wyróżnienia dla Piwnicy pod Baranami.
Andrzej Zarycki – kompozytor piosenki artystycznej i poezji śpiewanej, muzyki symfonicznej, oratoryjnej, teatralnej i filmowej; pianista, aranżer, kierownik muzyczny, pedagog. Urodził się w Zakopanem w 1941 roku. W Krakowie artysta ukończył Liceum Muzyczne, a następnie Państwową Wyższą Szkołę Muzyczną w klasie Lucjana Kaszyckiego. W trakcie studiów podjął współpracę z kabaretem Uniwersytetu Jagiellońskiego „Hefajstos”. W 1966 roku związał się jako pianista i kompozytor z klubem „Pod Jaszczurami”. W 1966 roku rozpoczął współpracę z kabaretem „Piwnica pod Baranami” i Ewą Demarczyk, która trwała do 1985 roku, stając się współtwórcą przebojów piosenkarki: „Ballady o cudownych narodzinach Bolesława Krzywoustego”, „Skrzypka Hercowicza”, „Cyganki” czy „Na moście w Avignon”. Prowadził zespół muzyczny towarzyszący Ewie Demarczyk, gdzie był kompozytorem, pianistą, aranżerem i kierownikiem muzycznym. Współtworzył wyjątkowy repertuar krakowskiej Piwnicy. Jego kompozycje wykonywali także m.in.: Beata Paluch, Anna Szałapak, Katarzyna Groniec, Katarzyna Jamróz, Hanna Banaszak, Beata Rybotycka i Janusz Radek. „Uhonorowanie Andrzeja Zaryckiego jest zasłużonym zwieńczeniem jego kariery zawodowej, a także drogowskazem dla jego następców i uczniów” – to fragment uzasadnienia z projektu uchwały o wyróżnieniu dla Andrzeja Zaryckiego.
Prof. dr hab. Andrzej Białas – zasłużony krakowski naukowiec, wieloletni prezes Polskiej Akademii Umiejętności. Urodził się w 1936 roku w Krakowie i całe swe życie związał z tym miastem. Życie zawodowe połączył z Uniwersytetem Jagiellońskim, z Instytutem Fizyki. Był reprezentantem Uniwersytetu do Rady Głównej Szkolnictwa Wyższego, pracował w CERN w Genewie, odbył liczne staże naukowe zagraniczne. Od 1976 roku członek korespondent Polskiej Akademii Nauk, później członek rzeczywisty. Od 1989 roku członek czynny Polskiej Akademii Umiejętności, gdzie piastował godność prezesa w latach 2000-2018. Specjalizuje się w zagadnieniach fizyki teoretycznej i fizyki wysokich energii. Jest także jednym z twórców krakowskiej szkoły fenomenologii i teorii fizyki cząstek oraz autorem prac naukowych z zakresu cząstek elementarnych. Laureat wielu nagród naukowych; odznaczony Krzyżem Kawalerskim i Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski. Od lat działa dla dobra krakowskiego środowiska naukowego i zabiega, by Kraków był wiodącym ośrodkiem naukowym w Polsce i na świecie. Jeden z inicjatorów Krakowskiej Szkoły Fizyki Teoretycznej – corocznych tygodniowych spotkań fizyków starszego i młodszego pokolenia z kraju i zagranicy. „Niezwykle bogaty, a zarazem różnorodny dorobek prof. Andrzeja Białasa, jego konsekwentna i aktywna działalność zasługują na najwyższe uznanie” – czytamy w uzasadnieniu do projektu uchwały w sprawie medalu dla prof. Andrzeja Białasa.
Prof. dr hab. Jacek Purchla – polski historyk sztuki i ekonomista, specjalista z zakresu dziedzictwa kulturowego i historii miast, krakowianista nauczyciel akademicki, członek czynny Polskiej Akademii Umiejętności. Założyciel i w latach 1991–2018 dyrektor Międzynarodowego Centrum Kultury w Krakowie, w latach 2015–2020 przewodniczący Polskiego Komitetu ds. UNESCO. Urodził się w 1954 roku w Krakowie i całe swe życie prywatne i zawodowe związał z tym miastem. W latach 2016-2017 przewodniczący Komitetu Światowego Dziedzictwa UNESCO, w latach 2000-2016 przewodniczył Radzie ds. Ochrony Zabytków przy Ministrze Kultury i Dziedzictwa Narodowego. W 2017 roku przewodniczył obradom w trakcie 41. Sesji Komitetu Światowego Dziedzictwa w Krakowie. Od 2015 roku pełni funkcję prezesa Towarzystwa Miłośników Historii i Zabytków Krakowa. Nauczyciel akademicki Uniwersytetu Ekonomicznego w Krakowie i Uniwersytetu Jagiellońskiego. Doktor honoris causa Uniwersytetu Narodowego Politechniki Lwowskiej. W latach 1990-1991 był wiceprezydentem Krakowa. Założyciel i w latach 1991–2018 dyrektor Międzynarodowego Centrum Kultury w Krakowie. Autor ponad 400 prac naukowych, ponad 70 prac zbiorowych oraz wielu książek na temat naszego miasta, jak np. „Kraków w Europie Środka”, „Historia architektury Krakowa w zarysie”, „Jak powstał nowoczesny Kraków”. Przewodniczy pracom redakcji „Encyklopedii Krakowa”. Wielokrotnie odznaczany, w tym: Krzyżem Kawalerskim, Krzyżem Oficerskim i Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski, laureat wielu odznaczeń zagranicznych oraz nagród. Jak czytamy w uzasadnieniu do projektu uchwały, „niezwykle bogaty, a zarazem różnorodny dorobek prof. Jacka Purchli, jego konsekwentna i aktywna działalność dla naszego miasta zasługują na najwyższe uznanie”.
Aleksander Łodzia-Kobyliński (pseudonim „Makino”) – aktor, piosenkarz, zwany bardem Zwierzyńca. Założyciel Zespołu Folkloru Miasta Krakowa „Andrusy”, jak brzmi pełna nazwa zespołu powołanego do życia w marcu 1975 roku. Urodzony 1936 roku w Krakowie, całe życie związany z tym miastem. Jest uosobieniem zanikającego już w Krakowie zjawiska zwierzynieckiego andrusa, czyli jak głosi słownik zwierzyniecki, osobnika zadziornego, ale honorowego. Zawsze z gitarą, elegancko ubrany, w kraciastej marynarce i charakterystycznym kaszkiecie i zawadiacką apaszką. Jego barwna postać od wielu lat wzbogaca koloryt miasta i współtworzy jego magiczną atmosferę, przenosząc nas do czasów gdy na ulicach spotkać można było kapele podwórkowe i ulicznych grajków. Nazwa zespołu „Andrusy” pochodzi od funkcjonującego na krakowskim Zwierzyńcu określenia łobuziaka-dżentelmena, honorowego cwaniaka. Założyciel „Andrusów” łączył w swej osobie funkcje lidera, wokalisty, gitarzysty, autora tekstów i kompozytora. Od początku celem powstania zespołu była kultywacja zanikającego w Krakowie folkloru miejskiego. Z uzasadnienia do projektu uchwały: „Uhonorowanie Aleksandra Łodzia-Kobylińskiego jest zwieńczeniem jego kariery zawodowej oraz dostrzeżeniem jego wielkiego przywiązania do dziedzictwa narodowego i wielkiej miłości do Krakowa”
(GS)
