Kraków wydał kilka milionów złotych na trzy miejskie tężnie, które szybko stały się popularnym elementem rekreacji. Po latach ich funkcjonowania pojawiły się badania mikrobiologiczne oraz nowe wytyczne sanepidu, które zmieniają sposób postrzegania tego typu instalacji. GIS jednoznacznie klasyfikuje je jako elementy małej architektury wodnej, a nie obiekty o charakterze leczniczym.
Trzy tężnie, kilka milionów złotych – krakowski bilans inwestycji
W Krakowie funkcjonują obecnie trzy miejskie tężnie solankowe, zlokalizowane w różnych częściach miasta i zrealizowane w odmiennych modelach finansowania. Pierwsza powstała nad Zalewem Nowohuckim, kolejne przy Bagrach Wielkich oraz w rejonie Łąk Nowohuckich. Wszystkie są elementami większych przestrzeni rekreacyjnych i nie funkcjonują jako samodzielne, wydzielone obiekty infrastrukturalne.
Największy koszt poniosła inwestycja przy Bagrach Wielkich, która wyniosła ok. 2,2 mln zł. Projekt był realizowany w ramach Budżetu Obywatelskiego, jednak w trakcie wykonania został rozszerzony o dodatkowe prace obejmujące zagospodarowanie terenu, elementy małej architektury oraz infrastrukturę rekreacyjną całego obszaru wokół zbiornika.
Tężnia nad Zalewem Nowohuckim kosztowała ok. 1,5 mln zł. Również w tym przypadku inwestycja była powiązana z Budżetem Obywatelskim i wpisana w szerszą rewitalizację przestrzeni rekreacyjnej wokół zalewu. Oprócz samej konstrukcji solankowej w koszt wliczono prace związane z urządzeniem i uporządkowaniem otoczenia.
Najmłodsza tężnia w rejonie Łąk Nowohuckich była realizowana etapowo jako uzupełnienie istniejącej przestrzeni przyrodniczej. Projekt był częściowo finansowany z Budżetu Obywatelskiego oraz środków zewnętrznych i dofinansowania wojewódzkiego. Jego koszt wyniósł około 1,6 mln zł.
Podsumowując: na tężnie w Krakowie przeznaczono łącznie kilka milionów złotych. Obiekty te stały się popularnym elementem miejskiej rekreacji i wpisują się w szerszy trend tworzenia małej infrastruktury zdrowotnej w przestrzeni publicznej. Są ogólnodostępne, niebiletowane i funkcjonują przede wszystkim jako miejsca spacerowe i wypoczynkowe, szczególnie w sezonie letnim.
Jak miasto i ZZM przedstawiały funkcje tężni
Tężnie w Krakowie były opisywane przez miasto i ZZM jako miejsca, w których powstaje solny mikroklimat. Miał się on tworzyć dzięki spływaniu solanki po konstrukcji i jej stopniowemu odparowywaniu prowadzącemu do unoszenia się aerozolu w otoczeniu obiektu.
W przekazach miejskich pojawiało się porównanie do warunków nadmorskich. Wskazywano, że w powietrzu wokół tężni obecne były mikroelementy typu jod. Korzystanie z nich zalecano m.in. osobom pracującym w zapyleniu, palaczom czy osobom w trakcie rekonwalescencji. Jednocześnie podkreślano ich rekreacyjny charakter oraz brak statusu urządzeń lecznictwa uzdrowiskowego.
Badania tężni – co wykryli naukowcy
W ostatnich latach pojawiły się analizy prowadzone przez krakowskich naukowców, które skupiły się na jakości solanki oraz aerozolu w miejskich tężniach. Wyniki wskazały na obecność różnego rodzaju drobnoustrojów, w tym bakterii typowych dla zanieczyszczeń środowiskowych i sanitarnych. Zwrócono uwagę, że w warunkach miejskich instalacje te mogą sprzyjać namnażaniu mikroorganizmów.
Problemem okazał się przede wszystkim sposób funkcjonowania miejskich tężni, w których solanka często krąży w obiegu zamkniętym przez dłuższy czas sezonu. W przeciwieństwie do klasycznych obiektów uzdrowiskowych, gdzie dochodzi do częstszej wymiany wody, systemy miejskie są bardziej podatne na kumulowanie zanieczyszczeń. Dodatkowym czynnikiem jest intensywne użytkowanie przez mieszkańców.
Badacze wskazywali również, że zachowania użytkowników mogą wpływać na pogorszenie warunków sanitarnych — chodzi m.in. o kontakt bezpośredni z instalacją, obecność dzieci w jej pobliżu czy brak pełnej kontroli nad sposobem korzystania z obiektów.
Nowe wskazania GIS i zmiana podejścia do tężni
W odpowiedzi na rosnącą popularność miejskich tężni oraz wyniki badań sanitarnych, organy inspekcji sanitarnej opracowały nowe zalecenia dotyczące ich funkcjonowania. Kluczową zmianą jest jednoznaczne określenie statusu tych obiektów jako elementów małej architektury wodnej, a nie infrastruktury o charakterze leczniczym.
W nowych wytycznych podkreślono, że miejskie tężnie nie mogą być przedstawiane jako urządzenia uzdrowiskowe ani jako obiekty o potwierdzonym działaniu prozdrowotnym. Ich funkcja została sprowadzona do roli rekreacyjnej i estetycznej, a wszelkie komunikaty sugerujące efekt terapeutyczny zostały uznane za nieadekwatne.
Jednocześnie wprowadzono zestaw zaleceń dotyczących użytkowania i utrzymania takich instalacji. Obejmują one m.in. zasady eksploatacji, ograniczenie ryzykownych zachowań użytkowników oraz procedury utrzymania czystości i wymiany solanki. Celem tych działań jest przede wszystkim ograniczenie potencjalnych zagrożeń mikrobiologicznych oraz ujednolicenie standardów dla tego typu obiektów w skali kraju.
Małgorzata Armada
