Strefa czystego transportu, ograniczenia w parkowaniu, zwężanie ulic, likwidacja miejsc postojowych i kolejne rozwiązania zniechęcające do posiadania samochodu. Mieszkańcy Krakowa od lat słyszą, że centrum ma być spokojniejsze, bardziej przyjazne i mniej zależne od ruchu samochodowego. Problem w tym, że ruch z centrum nie znika. Coraz częściej prywatne auta mieszkańców zastępują taksówki, samochody z aplikacji i pojazdy obsługujące ruch turystyczny.
W Krakowie od lat trwa konsekwentna polityka ograniczania ruchu samochodowego. Mieszkańcom mówi się, że samochód w centrum jest problemem. Wprowadza się kolejne ograniczenia w parkowaniu, zmienia organizację ruchu, zwęża ulice, zabiera miejsca postojowe, a w perspektywie są także regulacje związane ze strefą czystego transportu.
To wszystko ma być elementem większej zmiany: mniej aut, mniej spalin, mniej hałasu, więcej przestrzeni dla pieszych i transportu publicznego. Tyle że w praktyce mieszkańcy coraz częściej pytają, czy te ograniczenia rzeczywiście dotyczą wszystkich, czy przede wszystkim tych, którzy w centrum po prostu mieszkają.
Samochody mieszkańców znikają, ale ruch nie maleje
Największy paradoks polega na tym, że ograniczanie możliwości korzystania z samochodu przez mieszkańców nie oznacza automatycznie mniejszego ruchu w centrum. Część prywatnych aut znika z ulic, ale ich miejsce zajmują inne pojazdy: taksówki, samochody przewozów na aplikację, auta obsługujące hotele, dostawy, busy i pojazdy dowożące turystów.
W efekcie mieszkaniec centrum słyszy, że powinien zrezygnować z auta, bo ścisłe centrum nie jest miejscem dla samochodów. Jednocześnie pod jego oknami pojawiają się postoje TAXI, miejsca dla hoteli i coraz intensywniejszy ruch pojazdów komercyjnych.
To rodzi podstawowe pytanie: czy celem polityki transportowej Krakowa jest rzeczywiste ograniczenie ruchu samochodowego, czy jedynie wypchnięcie z centrum samochodów mieszkańców i zastąpienie ich ruchem komercyjnym?
Centrum dla mieszkańców czy dla obsługi turystyki?
Sprawa ul. Szpitalnej dobrze pokazuje ten problem. Mieszkańcy kamienic przy numerach 34 i 36 alarmują, że bezpośrednio przed ich budynkami wyznaczono postój TAXI. Wskazują, że decyzja została podjęta bez konsultacji, a jej skutki będą szczególnie odczuwalne nocą.
Nie chodzi jednak wyłącznie o jeden postój. W tej samej okolicy funkcjonują kolejne miejsca związane z obsługą ruchu turystycznego i komercyjnego, w tym miejsca postojowe dla pobliskiego hotelu. Mieszkańcy mają poczucie, że przestrzeń przy ich domach jest stopniowo przejmowana przez usługi, hotele i taksówki, a oni sami stają się najmniej istotnymi użytkownikami centrum.
To zjawisko można nazwać wprost: turystyfikacja centrum Krakowa postępuje. Coraz więcej decyzji organizacyjnych podporządkowanych jest wygodzie osób przyjezdnych i biznesu turystycznego, a coraz mniej codziennemu życiu tych, którzy w centrum mieszkają przez cały rok.
Ograniczenia powinny być sprawiedliwe
Jeżeli Kraków rzeczywiście chce ograniczać ruch samochodowy w ścisłym centrum, zasady powinny być równe i konsekwentne. Nie można z jednej strony zniechęcać mieszkańców do posiadania samochodów, ograniczać im możliwości parkowania i zatrzymania się pod własnym domem, a z drugiej strony bez większych oporów dopuszczać coraz większy ruch taksówek i aut z aplikacji.
Mieszkańcy centrum mają prawo pytać, dlaczego to oni ponoszą główne koszty miejskiej polityki transportowej. Jeżeli samochód jest problemem, to problemem powinien być każdy samochód, a nie tylko samochód osoby zameldowanej lub mieszkającej w centrum.
Szczególnie dyskusyjna jest obecność taksówek i pojazdów przewozów na aplikację w ścisłym centrum. To często właśnie one generują nocny ruch, postoje pod kamienicami, hałas, rozmowy pasażerów i kierowców oraz ciągłą rotację aut w miejscach, które formalnie miały być uspokojone.
Taksówki też powinny podlegać ograniczeniom
W debacie o centrum Krakowa coraz częściej pojawia się postulat, aby ograniczenia wjazdu do ścisłego centrum objęły również taksówki i samochody obsługiwane przez aplikacje przewozowe. Skoro prywatni kierowcy mają być zniechęcani do jazdy po centrum, podobne zasady powinny dotyczyć także przewozów komercyjnych.
Możliwe rozwiązania to m.in. wyznaczenie postojów poza najbardziej wrażliwym obszarem, ograniczenie liczby postojów w obrębie ścisłego centrum, zakaz nocnego postoju pod kamienicami mieszkalnymi czy dopuszczenie wjazdu wyłącznie w konkretnych sytuacjach, np. dla osób z niepełnosprawnościami, seniorów lub mieszkańców wymagających transportu pod adres.
Bez takich rozwiązań polityka miasta będzie odbierana jako niesprawiedliwa. Mieszkańcy będą mieli poczucie, że ograniczenia są tworzone dla nich, a wyjątki — dla biznesu.
Miasto musi odpowiedzieć na jedno pytanie
Spór o ul. Szpitalną nie jest wyłącznie lokalnym konfliktem o kilka miejsc postojowych. To pytanie o kierunek, w jakim zmierza centrum Krakowa.
Czy ma być ono miejscem normalnego życia mieszkańców, czy przede wszystkim zapleczem dla turystyki, hoteli, taksówek i krótkoterminowego ruchu usługowego? Czy ograniczenia transportowe mają realnie zmniejszać liczbę samochodów, czy tylko zmieniać ich właścicieli i użytkowników?
Jeżeli Kraków chce spokojniejszego centrum, musi prowadzić politykę konsekwentną. Ograniczenia nie mogą dotyczyć wyłącznie mieszkańców. Powinny obejmować także taksówki, auta z aplikacji i pojazdy obsługujące ruch turystyczny. Inaczej zamiast miasta bardziej przyjaznego do życia powstanie centrum, z którego mieszkańcy będą stopniowo wypychani — a ich miejsce zajmą kolejne usługi dla przyjezdnych.
Grzegorz Górski
