Zabytkowa Kopalnia Soli „Wieliczka” stała się miejscem wyjątkowego spotkania świata nauki, administracji publicznej i kultury. W komorze Jana Haluszki, 135 metrów pod ziemią, odbyła się inauguracyjna Gala Małopolskiej Nagrody Polskiej Akademii Nauk. Po raz pierwszy wyróżniono młodych badaczy, których osiągnięcia już dziś wyznaczają kierunki rozwoju współczesnej nauki.
Nagroda powstała z myślą o promocji wybitnych osiągnięć naukowych młodego pokolenia badaczy oraz wzmacnianiu potencjału naukowego Małopolski. O jej przyznaniu decydowały takie kryteria jak wartość naukowa badań, oryginalność, znaczenie publikacji, wpływ na rozwój dyscypliny oraz uznanie środowiska akademickiego.
Wieliczka i nauka – relacja trwająca od stuleci
Uroczystość otworzył Prezes Zarządu Kopalni Soli „Wieliczka” S.A. Marian Leśny, przypominając historyczne związki wielickich żup solnych z rozwojem polskiej nauki.
– W czasach średniowiecza kopalnia przynosiła ponad jedną trzecią dochodów skarbu państwa. To właśnie wpływy z wielickich i bocheńskich żup wspierały rozwój Akademii Krakowskiej, późniejszego Uniwersytetu Jagiellońskiego. Mam nadzieję, że Kopalnia Soli „Wieliczka” nadal będzie mecenasem ludzi nauki i kultury – podkreślił.
Jak zaznaczył prezes, współcześnie kopalnia pozostaje miejscem współpracy ze środowiskiem akademickim oraz swoistym laboratorium badawczym dla studentów i naukowców wielu krakowskich uczelni.
Wspólna inicjatywa dla rozwoju nauki
Pomysł powołania Małopolskiej Nagrody PAN narodził się dzięki współpracy Wojewody Małopolskiego Krzysztofa Jana Klęczara, Prezesa Oddziału Polskiej Akademii Nauk w Krakowie prof. Karola Życzkowskiego oraz Prezesa Kopalni Soli „Wieliczka” Mariana Leśnego.
Podpisany przez partnerów list intencyjny dał początek inicjatywie mającej promować osiągnięcia naukowe, wspierać młodych badaczy i wzmacniać pozycję Małopolski jako jednego z najważniejszych ośrodków naukowych w kraju.
– Bez rozwoju nauki, nowych technologii i polskiej myśli technicznej nie uda się zbudować silnej i dostatniej Polski – mówił podczas gali prof. Karol Życzkowski.
Nauka potrzebna bardziej niż kiedykolwiek
Wojewoda Małopolski Krzysztof Jan Klęczar zwracał uwagę na szczególną rolę nauki w świecie przeładowanym informacjami.
– Dziś mamy niemal nieograniczony dostęp do wiedzy, ale coraz częściej brakuje nam umiejętności jej właściwej interpretacji. Dlatego tak ważne jest odbudowywanie autorytetu naukowca, nauczyciela i mistrza – podkreślał.
Jak zaznaczył, współczesna nauka pełni rolę przewodnika pomagającego zrozumieć złożoną rzeczywistość.
– Rolą świata nauki jest rozświetlać mroki, pokazywać to, co niewidoczne, i wyjaśniać to, co niezrozumiałe – mówił wojewoda.
Ponad 40 zgłoszeń i trzy kategorie nagród
Pierwsza edycja konkursu spotkała się z dużym zainteresowaniem środowiska akademickiego. Do organizatorów wpłynęło ponad 40 wniosków przedstawiających osiągnięcia naukowe z ostatnich pięciu lat.
Oceny dokonywały zespoły eksperckie złożone z członków PAN oraz profesorów krakowskich uczelni.
Nagrody przyznano w trzech kategoriach: nauki przyrodnicze, nauki ścisłe oraz nauki techniczne.
W kategorii nauk przyrodniczych zwyciężył dr Krzysztof Szade za odkrycie roli mikrośrodowiska krwiotwórczych komórek macierzystych w regulacji ich funkcji.
Laureatem w dziedzinie nauk ścisłych został dr Jacek Jendrej za wybitne osiągnięcia w matematyce, w szczególności w zakresie równań różniczkowych cząstkowych.
W kategorii nauk technicznych nagrodę otrzymała dr inż. Daria Hemmerling za opracowanie multimodalnego systemu biomarkerów cyfrowych służących do wczesnej diagnostyki i monitorowania chorób neurodegeneracyjnych.
Wyróżnienia dla młodych talentów
Kapituła przyznała również trzy wyróżnienia.
Otrzymali je:
- dr inż. Mariusz Madej za badania nad nieznanym wcześniej bakteryjnym układem transportu błonowego,
- dr hab. Rene Poncelet za unikalne obliczenia analityczno-numeryczne w fizyce cząstek elementarnych,
- dr inż. Łukasz Maj za badania nad antybakteryjnymi powłokami mikrołukowymi na tytanie wykorzystywanymi w implantologii.
Laureaci zaprezentowali swoje osiągnięcia podczas krótkich wykładów, pokazując, jak polska nauka odpowiada na wyzwania współczesnego świata.
Solne sowy symbolem mądrości
Na zwycięzców czekały nie tylko nagrody finansowe ufundowane przez Kopalnię Soli „Wieliczka”, ale również wyjątkowe statuetki wykonane przez wielickich górników-rzeźbiarzy.
Nagrodzeni otrzymali solne sowy – symbol mądrości, wiedzy i naukowego rozwoju. Organizatorzy podkreślali, że mają one przypominać laureatom o znaczeniu ich pracy i inspirować do kolejnych odkryć.
Pierwsza Gala Małopolskiej Nagrody Polskiej Akademii Nauk pokazała, że Małopolska pozostaje jednym z najważniejszych centrów nauki w Polsce, a młodzi badacze pracujący w regionie już dziś tworzą rozwiązania, które mogą zmieniać świat. Symboliczne połączenie nauki, historii i kultury w wielickich podziemiach stało się wyrazem przekonania, że rozwój wiedzy pozostaje jednym z fundamentów przyszłości.
Grzegorz Górski
