Fontanny od ponad wieku są ważnym elementem krajobrazu Krakowa. Jedne pamiętają jeszcze czasy monarchii austro-węgierskiej, inne powstały zaledwie kilkanaście lat temu. Wszystkie łączy jedno – tworzą klimat miasta, przynoszą ulgę podczas upałów i są miejscami, przy których codziennie zatrzymują się mieszkańcy oraz turyści. Rozpoczynamy cykl poświęcony historii i ciekawostkom związanym z krakowskimi fontannami znajdującymi się pod opieką Zarządu Infrastruktury Wodnej w Krakowie.
Niektóre zachwycają nowoczesną architekturą, inne są świadkami historii Krakowa od ponad stu lat. Są miejscem odpoczynku, spotkań i fotografii, ale pełnią również ważną funkcję w miejskiej przestrzeni. W czasie letnich upałów obniżają temperaturę otoczenia, zwiększają wilgotność powietrza i poprawiają mikroklimat w gęsto zabudowanych częściach miasta.
W pierwszej części naszego przewodnika odwiedzamy pięć fontann, które najlepiej pokazują, jak bardzo zmieniało się podejście do projektowania miejskich instalacji wodnych – od klasycznych kompozycji z początku XX wieku po nowoczesne realizacje multimedialne.
Fontanna na placu Szczepańskim jest jedną z najbardziej rozpoznawalnych fontann w Krakowie. Powstała w 2010 roku, rok po zakończeniu gruntownej rewitalizacji placu. Znajduje się w Dzielnicy I Stare Miasto, w sąsiedztwie Narodowego Starego Teatru, Pałacu Sztuki i Plant.
Jej konstrukcja ma 14 metrów średnicy i została wykonana ze 150 ton brazylijskiego granitu. Poszczególne elementy wyrzeźbiono z pełnych bloków kamienia, wykorzystując tradycyjne techniki kucia i polerowania. Monumentalną formę uzupełnia mozaika, której wzory nawiązują do secesyjnych dekoracji pobliskiego Starego Teatru.
W sezonie fontanna staje się miejscem multimedialnych pokazów. Strumienie wody poruszają się w rytm muzyki klasycznej i filmowej, a całości towarzyszą iluminacje świetlne. Według informacji ZIW pokazy odbywają się wieczorem, między godz. 21.30 a 22.00.
Fontanna na placu Szczepańskim jest przykładem połączenia współczesnej technologii z materiałami i ornamentyką odnoszącymi się do historycznego otoczenia. W ciągu dnia pozostaje ważnym elementem placu, natomiast po zmroku zmienia się w jedną z najbardziej widowiskowych atrakcji letniego Krakowa.
Co warto wiedzieć o fontannie na placu Szczepańskim?
Powstała w 2010 roku, ma 14 metrów średnicy i została wykonana ze 150 ton brazylijskiego granitu. Jej dno zdobi mozaika inspirowana secesyjnymi wzorami Starego Teatru, a w sezonie odbywają się przy niej pokazy łączące wodę, muzykę i światło.
Fontanna na Małym Rynku. Szklana kaskada wśród zabytkowych kamienic
Fontanna na Małym Rynku powstała w 2007 roku podczas modernizacji placu. Znajduje się w historycznym centrum Krakowa, niedaleko Rynku Głównego, placu Mariackiego i ulicy Siennej.
Jej forma wyraźnie różni się od tradycyjnych miejskich fontann. Instalację tworzą trzy odcinki szyb laminowanych, hartowanych i klejonych z trzech warstw. Po ich powierzchni spływa warstwa wody o grubości zaledwie dwóch milimetrów.
Zastosowanie przezroczystych elementów nadaje całej konstrukcji lekkość. Szkło nie zasłania zabytkowej zabudowy Małego Rynku, lecz odbija światło, niebo i fasady otaczających kamienic. Po zmroku efekt wzmacnia iluminacja, która podkreśla ruch wody oraz geometryczną formę instalacji.
Fontanna została wyposażona w zautomatyzowany system sterowania. Oznacza to, że jej działanie, obieg wody i oświetlenie mogą być kontrolowane przez odpowiednio zaprogramowane urządzenia.
To jedna z najbardziej charakterystycznych współczesnych realizacji w obrębie Starego Miasta. Nowoczesna forma nie próbuje naśladować zabytkowego otoczenia, ale pozostaje na tyle lekka i oszczędna, że nie konkuruje z historyczną architekturą.
Co warto wiedzieć o fontannie na Małym Rynku?
Fontanna powstała w 2007 roku. Jej najważniejszym elementem są trzy odcinki wielowarstwowych szyb, po których spływa dwumilimetrowa warstwa wody. Instalacja ma iluminację i automatyczny system sterowania.
Fontanna na Plantach. Staw z 1904 roku w sercu historycznego Krakowa
Fontanna na krakowskich Plantach, znana powszechnie jako Staw na Plantach, znajduje się od strony ulicy Basztowej. Powstała w 1904 roku i należy do najstarszych tego rodzaju obiektów w Krakowie. Zbiornik zaprojektowano w modnym na początku XX wieku stylu japońskim.
Jej forma różni się od typowej miejskiej instalacji. Jest to podłużny zbiornik wkomponowany w pas zieleni otaczający Stare Miasto. Wysepka, roślinność, otaczające drzewa i spokojna tafla wody sprawiają, że obiekt przypomina bardziej niewielki parkowy staw niż reprezentacyjną fontannę miejską.
W bezpośrednim sąsiedztwie znajduje się pomnik upamiętniający Bohdana Zaleskiego, poetę epoki romantyzmu. Monument autorstwa Piusa Welońskiego powstał w 1886 roku i przedstawia harfiarza Bojana.
W 2024 roku fontanna przeszła remont obejmujący między innymi oczyszczenie powierzchni i dylatacji, uszczelnienie połączeń, wzmocnienie podłoża oraz zabezpieczenie betonowej misy. Koszt prac przekroczył 440 tys. zł.
Staw na Plantach jest przykładem instalacji, która przez ponad 120 lat zachowała swoje miejsce w miejskim krajobrazie. Nie przyciąga dynamicznymi pokazami ani rozbudowanym oświetleniem. Jego siłą pozostaje spokojna forma, otoczenie dojrzałej zieleni i historyczny charakter.
Co warto wiedzieć o fontannie na Plantach?
Staw na Plantach powstał w 1904 roku i został zaprojektowany w stylu japońskim. Znajduje się przy ulicy Basztowej, niedaleko pomnika Bohdana Zaleskiego. W 2024 roku obiekt przeszedł remont i został ponownie uszczelniony.
Fontanna na Rynku Podgórskim. Od studni dla mieszkańców do współczesnej kaskady
Historia instalacji wodnej na Rynku Podgórskim sięga 1915 roku. W pierwotnej wersji znajdowała się tam zadaszona studnia, z której mieszkańcy pobierali wodę. Z czasem, wraz z rozbudową sieci wodociągowej oraz włączeniem Podgórza do Krakowa, jej funkcja zaczęła się zmieniać.
Po likwidacji studni w jej miejscu pojawiła się betonowa fontanna przeznaczona do poboru wody, a następnie instalacja przypominająca oczko wodne. Obecna fontanna została wykonana po gruntownej przebudowie Rynku Podgórskiego przeprowadzonej w latach 2015–2016.
Ma formę długiej, prostokątnej niecki. Woda spływa po kolejnych stopniach, tworząc spokojny ruch i charakterystyczny szum. Kaskadowa konstrukcja jest oszczędna i nie konkuruje z dominującą nad placem bryłą kościoła św. Józefa.
W dnie niecki zamontowano reflektory LED. Po zmroku podświetlają one poszczególne poziomy wody. Iluminację zaprojektowano tak, aby współgrała z oświetleniem kościoła św. Józefa oraz latarniami znajdującymi się na placu.
Fontanna przypomina jednocześnie o dawnej roli rynku jako miejsca, w którym mieszkańcy zaopatrywali się w wodę. Dzisiejsza instalacja nie pełni już funkcji użytkowej, ale odwołuje się do historii poprzez zachowanie obecności wody w centralnej przestrzeni Podgórza.
Co warto wiedzieć o fontannie na Rynku Podgórskim?
Pierwsza instalacja z 1915 roku była zadaszoną studnią. Obecna kaskadowa fontanna powstała po przebudowie rynku w latach 2015–2016. W jej dnie znajdują się reflektory LED, których światło współgra z iluminacją kościoła św. Józefa.
Fontanna w Parku Krakowskim. Modernistyczna forma i chłodząca mgiełka
Fontanna znajduje się w Parku Krakowskim im. Marka Grechuty w Dzielnicy V Krowodrza. Park został założony w 1885 roku przez Stanisława Rehmana na terenach wydzierżawionych od wojska. Zaprojektowano go na wzór eleganckich ogrodów wiedeńskich, a współcześnie cały teren jest objęty ochroną konserwatorską i wpisany do rejestru zabytków.
Sama fontanna ma modernistyczny charakter. Jej surowa, geometryczna forma opiera się na układzie kaskadowych tarasów. Instalacja łączy funkcję fontanny z rzeźbiarską bryłą i stanowi jeden z centralnych elementów kompozycji parku.
W 2018 roku przeszła gruntowną renowację przeprowadzoną w ramach rewitalizacji całego Parku Krakowskiego. Odnowienie fontanny było częścią szerszych prac, których celem było uporządkowanie zabytkowej przestrzeni i przywrócenie jej funkcji rekreacyjnej.
Ciekawym rozwiązaniem są dysze zamgławiające. W gorące dni tworzą nad fontanną lekką mgiełkę, która chłodzi najbliższe otoczenie, nie pozostawiając przy tym śladów na ubraniach.
W odróżnieniu od fontann znajdujących się na placach Starego Miasta ta instalacja jest częścią większej kompozycji parkowej. Otaczające drzewa, alejki, ławki i trawniki sprawiają, że pełni przede wszystkim funkcję miejsca odpoczynku i spotkań mieszkańców Krowodrzy.
Co warto wiedzieć o fontannie w Parku Krakowskim?
Znajduje się w parku założonym w 1885 roku przez Stanisława Rehmana. Ma modernistyczną formę z kaskadowymi tarasami, została gruntownie odnowiona w 2018 roku i jest wyposażona w dysze tworzące delikatną, chłodzącą mgiełkę.
Dlaczego krakowskie fontanny są ważne?
Krakowskie fontanny różnią się wiekiem, formą i przeznaczeniem. Niektóre mają przede wszystkim znaczenie historyczne, inne są współczesnymi instalacjami wykorzystującymi automatykę, oświetlenie i programowane sekwencje pracy.
Łączy je rola, jaką pełnią w miejskiej przestrzeni. Tworzą miejsca spotkań i odpoczynku, uatrakcyjniają place oraz parki, zwiększają wilgotność powietrza i pomagają budować przyjemniejszy mikroklimat w czasie ciepłych dni.
Pierwsze pięć opisanych miejsc pokazuje ponad sto lat historii krakowskich fontann – od Stawu na Plantach z 1904 roku, przez modernistyczną kompozycję w Parku Krakowskim, po współczesne realizacje wykorzystujące szkło, granit, światło i zaawansowane systemy sterowania.
W kolejnej części cyklu opiszemy fontanny na placu Wolnica i placu św. Marii Magdaleny, fontannę prof. Wiktora Zina w Parku Jerzmanowskich, instalację na Plantach Bieńczyckich oraz jedną z najbardziej charakterystycznych fontann Rynku Głównego.
Najczęściej zadawane pytania o krakowskie fontanny
Która z opisanych fontann jest najstarsza?
Najstarszy jest Staw na Plantach, który powstał w 1904 roku i został zaprojektowany w stylu japońskim.
Gdzie w Krakowie odbywają się multimedialne pokazy fontanny?
Pokazy łączące ruch wody, muzykę i iluminację odbywają się przy fontannie na placu Szczepańskim. W sezonie zaplanowane są wieczorem, między godz. 21.30 a 22.00.
Która fontanna w Krakowie jest wykonana ze szkła?
Fontanna na Małym Rynku wykorzystuje trzy odcinki laminowanych i hartowanych szyb. Spływa po nich warstwa wody o grubości dwóch milimetrów.
Gdzie znajduje się fontanna z chłodzącą mgiełką?
Dysze zamgławiające znajdują się w fontannie w Parku Krakowskim im. Marka Grechuty.
Która fontanna nawiązuje do dawnej miejskiej studni?
Fontanna na Rynku Podgórskim stoi w miejscu związanym z dawną zadaszoną studnią z 1915 roku, z której mieszkańcy pobierali wodę
W kolejnej części cyklu opiszemy m.in. fontannę na placu Wolnica, fontannę prof. Wiktora Zina w Parku Jerzmanowskich, fontannę na placu św. Marii Magdaleny oraz fontannę na Plantach Bieńczyckich.
Anna Kaczmarek
(Fot. Bogusław Świerzowski / krakow.pl)
