Sportowe wydarzenia mogą promować Kraków, przyciągać zawodników i ożywiać hotele, restauracje oraz lokalne usługi. Nie oznacza to jednak, że każda duża impreza musi zajmować Rynek Główny, bulwary wiślane i najważniejsze arterie miasta. Niedzielny IRONMAN 70.3 ponownie stawia pytanie, czy efektowne zdjęcia z metą w historycznym centrum są warte komunikacyjnego chaosu, ograniczenia dostępu do miejskich atrakcji oraz kosztów ponoszonych przez mieszkańców.
Trasa Enea IRONMAN 70.3 Kraków obejmuje nie tylko Zakrzówek i centrum miasta, lecz także południowe dzielnice Krakowa, Wieliczkę oraz Bochnię. Największe zmiany w organizacji ruchu obowiązują w godz. 7.00–15.00, natomiast etap biegowy w centrum trwa od godz. 10.00 do 17.45. Zawodnicy biegną między innymi przez Plac na Groblach, ul. Straszewskiego, Podzamcze, Grodzką, Rynek Główny oraz bulwary wiślane.
To bez wątpienia efektowna sceneria dla transmisji, zdjęć organizatora i materiałów promocyjnych. Dla mieszkańców oznacza jednak konieczność sprawdzania objazdów, zmian w komunikacji miejskiej i specjalnych śluz umożliwiających przekraczanie trasy jedynie w przerwach pomiędzy zawodnikami.
Skala zmian była na tyle duża, że uruchomiono specjalną infolinię, a kierowcom zalecono korzystanie z aplikacji wskazującej objazdy.
Sport jest ważny, ale miasto nie jest scenografią
Nie ma nic złego w organizowaniu międzynarodowych zawodów sportowych. Takie imprezy mogą budować rozpoznawalność miasta, przyciągać uczestników wraz z rodzinami oraz zwiększać obroty hoteli, gastronomii i części punktów usługowych.
Nie każda korzyść pojawia się jednak automatycznie. Efekty ekonomiczne powinny być dokładnie mierzone, a nie jedynie deklarowane w promocyjnych komunikatach.
Dlatego dyskusja nie powinna sprowadzać się do prostego wyboru: albo sport, albo mieszkańcy. Istotne jest pytanie o proporcje. Czy podobny efekt promocyjny można osiągnąć przy mniejszej ingerencji w codzienne funkcjonowanie Krakowa?
Rynek Główny nie jest stadionem ani terenem przygotowanym od podstaw do obsługi wydarzeń masowych. Jest jedną z najcenniejszych historycznych przestrzeni w Polsce, odwiedzaną codziennie przez mieszkańców i turystów. To także miejsce funkcjonowania hoteli, restauracji, sklepów, muzeów i instytucji kultury.
W dniu zawodów jego podstawowa funkcja zostaje częściowo podporządkowana jednemu wydarzeniu. Z perspektywy organizatora jest to prestiżowa meta. Z punktu widzenia turysty, który przyjechał do Krakowa na kilka godzin lub na jeden weekend, może to oznaczać barierki, strefy techniczne, reklamy sponsorów, tymczasowe konstrukcje i konieczność szukania odpowiedniego kadru pomiędzy ogrodzeniami.
Nie oznacza to oczywiście, że turysta nie może wejść na Rynek ani zrobić zdjęcia. Jego kontakt z najważniejszą przestrzenią miasta zostaje jednak podporządkowany wydarzeniu, którym nie musi być zainteresowany.
Turysta przyjechał zobaczyć Kraków, a nie zaplecze imprezy
Kraków przyciąga turystów przede wszystkim zabytkami, historią i wyjątkową przestrzenią publiczną. Rynek Główny, Sukiennice, kościół Mariacki, Wawel i Droga Królewska tworzą obraz miasta, dla którego co roku przyjeżdżają tu miliony osób.
Jeżeli w środku wakacyjnego sezonu część tej przestrzeni zostaje zajęta przez wygrodzenia, bramy, telebimy, namioty i techniczne zaplecze, warto uczciwie zapytać, czy interes uczestników jednego wydarzenia nie zaczyna dominować nad interesem pozostałych użytkowników miasta.
Turysta często ma na zobaczenie centrum zaledwie kilka godzin. Nie wróci następnego dnia tylko dlatego, że podczas jego pobytu trwał montaż, start, finisz albo demontaż sportowego miasteczka. Zapamięta Kraków takim, jakim go zobaczył: podzielony barierkami, przykryty reklamami i podporządkowany wydarzeniu, w którym sam nie uczestniczył.
Płyta Rynku wymaga szczególnej ochrony
Rynek Główny to nie tylko reprezentacyjny salon miasta. To również przestrzeń, której budowa, przebudowa, utrzymanie i późniejsze naprawy kosztowały publiczne pieniądze. Ani wykonanie nawierzchni, ani usuwanie kolejnych uszkodzeń nie odbywa się za darmo.
Dlatego płyta Rynku powinna być traktowana ze szczególną ostrożnością. Każde duże wydarzenie oznacza konieczność dostarczenia konstrukcji, barierek, urządzeń technicznych i zaplecza. To z kolei wiąże się z ruchem pojazdów, montażem ciężkich elementów oraz dodatkowym obciążeniem nawierzchni.
Nie chodzi o całkowite zamknięcie Rynku dla wydarzeń. Chodzi o rozsądek i świadomość, że historyczna przestrzeń nie jest niezniszczalna. Jeżeli zostanie uszkodzona, rachunek za naprawy nie zniknie. Ostatecznie pokryją go mieszkańcy, którzy już wcześniej zapłacili za jej wykonanie i utrzymanie.
Do tego dochodzą koszty sprzątania, odbioru odpadów, przywrócenia przestrzeni do normalnego użytkowania. Organizacja dużej imprezy nie zaczyna się wraz ze startem zawodników i nie kończy w chwili przecięcia mety. Trwa znacznie dłużej, a jej rzeczywisty koszt obejmuje również pracę służb miejskich i jednostek odpowiedzialnych za porządek.
Zakrzówek zamknięty w wakacyjny weekend
Osobnym pytaniem pozostaje wykorzystanie Zakrzówka. To jedno z najpopularniejszych miejsc letniego wypoczynku w Krakowie, szczególnie w czasie upałów i wakacyjnych weekendów. Właśnie wtedy mieszkańcy szukają tam odpoczynku, dostępu do wody i chwili wytchnienia od nagrzanego miasta.
Czy rzeczywiście rozsądne jest czasowe ograniczanie mieszkańcom dostępu do takiego miejsca właśnie w jednym z najbardziej atrakcyjnych terminów sezonu?
Oczywiście organizacja zawodów pływackich wymaga odpowiednich warunków, zabezpieczenia akwenu oraz wyłączenia części przestrzeni. Nie oznacza to jednak, że każda data i każdy zakres ograniczeń powinny być przyjmowane bez dyskusji.
Zakrzówek powstał przede wszystkim jako przestrzeń dostępna dla mieszkańców. Jeżeli w wakacyjny weekend jego funkcjonowanie zostaje podporządkowane dużej imprezie, miasto powinno jasno wykazać, że nie istniała mniej uciążliwa alternatywa albo że korzyści dla Krakowa rzeczywiście przewyższają niedogodności odczuwane przez użytkowników tego miejsca.
Mieszkaniec, który przez cały tydzień pracuje i planuje odpoczynek nad wodą w sobotę lub niedzielę, ma prawo oczekiwać, że dostęp do miejskiego kąpieliska nie będzie ograniczany bez naprawdę ważnego powodu.
Kto korzysta, a kto ponosi koszty?
Najważniejszy problem takich wydarzeń dotyczy podziału korzyści i obciążeń.
Korzyści mogą trafiać do organizatora, sponsorów, hoteli, części restauracji i punktów usługowych. Koszty oraz utrudnienia rozkładają się natomiast na wszystkich mieszkańców: pasażerów komunikacji miejskiej, kierowców, osoby pracujące w centrum, pacjentów, przedsiębiorców oraz ludzi, którzy po prostu chcieliby normalnie korzystać z miasta.
Większość mieszkańców nie interesuje się IRONMANEM. Ale można jednak zapytać, czy przedstawiono publicznie wiarygodne badania pokazujące skalę poparcia krakowian dla finansowania takiego wydarzenia i lokowania jego najważniejszych elementów w ścisłym centrum miasta.
To zasadnicza różnica. Polityka organizacji wielkich imprez nie powinna opierać się wyłącznie na liczbie uczestników, zasięgach promocyjnych i atrakcyjnych zdjęciach. Trzeba również mierzyć koszty społeczne: czas stracony w korkach, opóźnienia komunikacji miejskiej, utrudnienia dla przedsiębiorców, ograniczenie dostępności przestrzeni publicznej, koszty sprzątania, zabezpieczenia i pracy miejskich jednostek.
Czy meta naprawdę musi być na Rynku?
Zwolennicy obecnego rozwiązania mogą powiedzieć, że właśnie Rynek Główny zapewnia wydarzeniu wyjątkową oprawę i rozpoznawalność. To prawda. Meta na tle Sukiennic i kościoła Mariackiego wygląda bardziej efektownie niż zakończenie zawodów na parkingu czy stadionie.
Miasto nie powinno jednak wybierać lokalizacji wyłącznie pod kątem atrakcyjności fotografii i transmisji. Równie ważne powinny być wpływ wydarzenia na mieszkańców, bezpieczeństwo, ochrona zabytków, dostępność komunikacyjna i koszty ponoszone z publicznych pieniędzy.
Kraków posiada miejsca stworzone lub od lat wykorzystywane do organizowania dużych wydarzeń. Tereny wokół TAURON Areny zapewniają przestrzeń dla zaplecza technicznego, stref sponsorskich i wydarzeń plenerowych. Błonia mają kilkadziesiąt hektarów powierzchni i od lat służą organizacji uroczystości, koncertów oraz imprez sportowych.
Można również rozważyć okolice stadionów miejskich, obiektów przy ul. Reymonta, Park Lotników Polskich lub inne przestrzenie, w których infrastruktura wydarzenia nie kolidowałaby w takim stopniu z codziennym funkcjonowaniem ścisłego centrum.
Nie każda z tych lokalizacji nadaje się do przeprowadzenia całego triathlonu. Pływanie wymaga dostępu do odpowiedniego akwenu, a trasa rowerowa musi spełniać określone wymogi sportowe i bezpieczeństwa. Nie ma jednak oczywistego powodu, dla którego meta, miasteczko zawodów, ekspozycja sponsorów i główne zaplecze techniczne muszą znajdować się akurat na Rynku Głównym.
Możliwy jest model rozproszony: pływanie w Wiśle wzdłuż Bulwaru Czerwińskiego, trasa rowerowa poprowadzona ścieżkami rowerowymi do Oświęcimia albo VeloMalopolska do Szczucina , a finisz i zaplecze na Błoniach albo w pobliżu dużego obiektu sportowego. Wymagałoby to innego projektu wydarzenia, ale mogłoby znacząco ograniczyć presję na zabytkowe centrum.
Wielkie wydarzenie powinno przynosić wielkie i mierzalne korzyści
Nie chodzi o to, aby wypchnąć sport z Krakowa. Chodzi o to, by miasto nie stawało się scenografią dla prywatnej marki, podczas gdy mieszkańcy pokrywają część kosztów organizacyjnych i ponoszą konsekwencje komunikacyjne.
Profesjonalna polityka wydarzeń powinna opierać się na pełnej jawności kosztów, mierzeniu rzeczywistych korzyści, ochronie zabytkowej przestrzeni, analizowaniu alternatywnych lokalizacji oraz uwzględnianiu opinii mieszkańców.
Po każdej takiej imprezie miasto powinno opublikować bilans obejmujący:
– wszystkie wydatki jednostek miejskich i spółek komunalnych,
– wartość pracy służb oraz koszty organizacji ruchu,
– wydatki na sprzątanie, zabezpieczenia i ewentualne naprawy,
– liczbę uczestników i widzów,
– liczbę noclegów związanych z wydarzeniem,
– wpływy podatkowe i opłaty uzyskane przez miasto,
– wyniki badań opinii mieszkańców i przedsiębiorców.
Dopiero wtedy można uczciwie odpowiedzieć, czy IRONMAN jest dla Krakowa inwestycją, czy przede wszystkim kosztownym widowiskiem korzystającym z najbardziej reprezentacyjnych przestrzeni miasta.
Nie każdy sukces organizatora jest sukcesem miasta
Dla organizatora sukcesem może być efektowna transmisja, prestiżowa meta i tysiące zdjęć z logo sponsorów na tle Sukiennic. Dla miasta kryteria powinny być znacznie szersze.
Sukcesem Krakowa nie jest samo przeprowadzenie zawodów pomimo utrudnień. Sukcesem byłaby impreza, która przynosi policzalne korzyści, nie dezorganizuje nadmiernie życia miasta, jest akceptowana przez mieszkańców i nie wymaga podporządkowania historycznego centrum interesowi jednego wydarzenia.
IRONMAN może odbywać się w Krakowie. Pozostaje jednak pytanie, czy rzeczywiście musi odbywać się kosztem Rynku Głównego, turystów próbujących zobaczyć miasto, mieszkańców planujących wakacyjny odpoczynek na Zakrzówku oraz osób, które za funkcjonowanie Krakowa płacą przez cały rok.
Grzegorz Górski
