„Darmowe przywileje”, „Polacy z przypadku” i „kupione dokumenty”. Na krakowskich forach huczy od wpisów wymierzonych w Ukraińców ubiegających się o Kartę Polaka. Tymczasem chłodne dane z urzędu wojewódzkiego pokazują coś zupełnie innego. Liczba wniosków sukcesywnie spada.
Choć jeszcze kilka lat temu zainteresowanie uzyskaniem Karty Polaka w Małopolsce utrzymywało się na wysokim poziomie, z najnowszych danych Małopolskiego Urzędu Wojewódzkiego wynika, że liczba składanych dokumentów systematycznie spada. Urzędnicy przyglądają się jednak każdemu przypadkowi niezwykle skrupulatnie. Od początku 2024 roku wydano już kilkadziesiąt decyzji odmownych, a powodem bywają nie tylko braki formalne, ale i próby oszustwa.
Przypomnijmy, Karta Polaka to oficjalny dokument potwierdzający przynależność do Narodu Polskiego. Nie oznacza ona nadania obywatelstwa polskiego ani prawa do bezwizowego przekraczania granicy, ale daje szereg ułatwień i praw na terenie Polski, takich jak: Zwolnienie z obowiązku posiadania zezwolenia na pracę oraz możliwość prowadzenia działalności gospodarczej na takich samych zasadach jak obywatele polscy, prawo do darmowego kształcenia na uczelniach wyższych oraz ubiegania się o stypendia, czy 37% ulgi na przejazdy pociągami w Polsce.
Na lokalnych forach internetowych w ostatnim czasie masowo pojawiają się wpisy nawołujące do zaprzestania wydawania Kart Polaka w na terenie Krakowa i Małopolski. „Kraków nie może być mekką dla Polaków z przypadku. Polskie obywatelstwo i przywileje z nim związane powinny być świętością, a nie towarem” – czytamy w jednym z wpisów. „Doszliśmy do absurdu. Ukraińcy przywożą nam dziadka z wesołej wioski, uczy się ich trzech zdań po polsku na pamięć, a potem przyjeżdża do Krakowa po odbiór darmowych przywilejów” – pisze inny internauta.
Mogło by się wydawać, że wraz z przedłużającą się wojną na Ukrainie, wniosków o przyznanie bądź przedłużenie ważności Karty Polaka, z roku na rok będzie coraz więcej. Tymczasem z danych udostępnionych przez Biuro Wojewody Małopolskiego wynika jednoznaczna tendencja spadkowa w liczbie spraw trafiających do krakowskiego wydziału. W 2024 roku złożono 114 wniosków o wydanie Karty Polaka oraz 9 wniosków o jej przedłużenie. Rok później wniosków o wydanie było już 80 oraz 5 o przedłużenie. W tym roku (stan na 20 sierpnia), urząd informuje o 53 wnioskach o wydanie oraz tylko jednym o przedłużenie.
Fałszywe papiery i brak podstaw: 32 decyzje odmowne
W odpowiedzi na pojawiające się zarzuty dotyczące samego procesu wydawania Kart Polaka w Krakowie i Małopolsce, Małopolski Urząd Wojewódzki poinformował KRK News, że w latach 2024–2026 wydano łącznie 32 decyzje negatywne. Najwięcej z nich (28) przypadło na 2024 rok, podczas gdy w 2025 roku odnotowano 4 odmowy, a w 2026 roku do końca sierpnia nie wydano jeszcze żadnej negatywnej decyzji. Dlaczego urzędnicy mówią „nie”? – W 13 przypadkach decyzję negatywną wydawano, gdy wnioskodawca w postępowaniu o przyznanie Karty Polaka złożył wniosek lub dołączył do niego dokumenty zawierające nieprawdziwe dane osobowe lub fałszywe informacje, jak również gdy oświadczył nieprawdę lub zataił prawdę albo, w celu użycia jako autentycznego, podrobił lub przerobił dokument albo takiego dokumentu jako autentycznego użył. Z kolei w 19 przypadkach, wnioskodawca nie spełniał warunków określonych w art. 2 Ustawy o Karcie Polaka – informuje Maksymilian Kosowski, Kierownik Oddziału ds. Mediów i Komunikacji Społecznej Urzędu Wojewódzkiego w Krakowie.
Kto może otrzymać Kartę Polaka?
Wokół wydawania Kart Polaka wyrosło w Internecie wiele mitów. Przeglądając lokalne fora dyskusyjne można natrafić na wiele wpisów sugerujących, że do ich otrzymania wystarczy „tylko” złożyć odpowiedni wniosek. Maksymilian Kosowski dementuje te doniesienia. – Kartę Polaka otrzymać może osoba, która:
1)wykaże swój związek z polskością przez przynajmniej podstawową znajomość języka polskiego, który uważa za język ojczysty, oraz znajomość i kultywowanie polskich tradycji i zwyczajów;
2) w obecności konsula Rzeczypospolitej Polskiej, zwanego dalej „konsulem”, lub w przypadku, o którym mowa w art. 12 ust. 4 – wojewody, albo wyznaczonego przez niego pracownika, złoży pisemną deklarację przynależności do Narodu Polskiego;
3) wykaże, że jest narodowości polskiej lub co najmniej jedno z jej rodziców lub dziadków albo dwoje pradziadków było narodowości polskiej, albo przedstawi zaświadczenie organizacji polskiej lub polonijnej potwierdzające aktywne zaangażowanie w działalność na rzecz języka i kultury polskiej lub polskiej mniejszości narodowej przez okres co najmniej ostatnich trzech lat;
4) złoży oświadczenie, że ona lub jej wstępni nie repatriowali się lub nie zostali repatriowani z terytorium Rzeczypospolitej Polskiej albo Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej, na podstawie umów repatriacyjnych zawartych w latach 1944-1957 przez Rzeczpospolitą Polską albo przez Polską Rzeczpospolitą Ludową z Białoruską Socjalistyczną Republiką Radziecką, Ukraińską Socjalistyczną Republiką Radziecką, Litewską Socjalistyczną Republiką Radziecką i Związkiem Socjalistycznych Republik Radzieckich, do jednego z państw będących stroną tych umów – podkreśla.
Ile trwa sam proces?
Jak podkreśla Maksymilian Kosowski termin załatwienia sprawy zależy od złożoności materiału dowodowego. Dodatkowym obciążeniem dla urzędników pozostaje ogólna liczba spraw legalizacyjnych w regionie. – Czas realizacji zadania wynika ze specyfiki danej sprawy, każde postępowanie jest rozpatrywane indywidualnie. Ponadto na czas prowadzenia wszystkich postępowań administracyjnych ma wpływ wzrastająca lawinowo liczba wniosków wpływających do Wojewody Małopolskiego (wnioski obywateli państw trzecich w przedmiocie udzielenia zezwolenia na pobyt czasowy, pobyt stały oraz pobyt rezydenta długoterminowego UE) – słyszymy.
Osoby zakwalifikowane są umawiane na osobiste złożenie dokumentów (stawiennictwo dzieci poniżej 13. roku życia nie jest obowiązkowe). To właśnie podczas tego spotkania w urzędzie testowana jest w praktyce znajomość języka polskiego, wiedza o tradycjach i zwyczajach oraz rzeczywisty związek wnioskodawcy z polskością. Po przygotowaniu i podpisaniu decyzji, dokument wysyłany jest pocztą, a w przypadku rozstrzygnięcia pozytywnego po zleceniu wydruku gotowa Karta Polaka odbierana jest osobiście w siedzibie wydziału w Krakowie.
Fot. Gov.pl
