Walka ze smogiem. Władze Małopolski chcą czystego powietrza i węgla. Czy to da się pogodzić?

Czy walka ze smogiem w Małopolsce nabierze tempa? Przygotowywany nowy program ochrony powietrza zakłada nowe, bardziej radykalne rozwiązania służące ograniczeniu emisji zanieczyszczeń. Urząd Marszałkowski popiera działania rządu dotyczące usprawnienia przyznawania dotacji na likwidację kopciuchów w ramach programu „Czyste powietrze”. A z drugiej strony przedstawiciele małopolskiego samorządu podpisują w Katowicach deklarację nawołującą do rozwijania w energetyce technologii wykorzystujących węgiel.

Zacznijmy od faktów…

W środę 4 marca 2020 roku przedstawiciele Zarządu Województwa Małopolskiego (m.in. marszałek Witold Kozłowski) uczestniczyli w konferencji „Silesia 2030”, która odbywała się w Rudzie Śląskiej. Jej uczestnicy podpisali Rezolucję Śląską – zbiór wniosków dotyczących m.in. intensyfikacji prac nad nowymi technologiami w energetyce, przewidując zwiększenie nakładów w Europie na podniesienie efektywności odnawialnych źródeł energii i przy zachowaniu wysokich standardów ochrony środowiska. Jeden z punktów mówi o rozwijaniu w energetyce technologii, dzięki którym „będą wykorzystywane tradycyjne surowce – kopalne”. Chodzi o węgiel.

We wtorek 3 marca 2020 roku w Skawinie odbyła się konferencja premiera Mateusza Morawieckiego dotycząca ułatwień w pozyskiwaniu dotacji na likwidację kopciuchów przyznawanych w ramach programu „Czyste powietrze”. O obiecane teraz przez rząd zmiany od wielu miesięcy apelowali aktywiści antysmogowi i samorządowcy, bo rządowy program był niewydolny,a jego efekty mizerne (przyznawano niewiele dotacji).

W poniedziałek 2 marca na Akademii Górniczo-Hutniczej podpisano porozumienie w sprawie nowego projektu zintegrowanego LIFE EKOMAŁOPOLSKA, który województwo małopolskie razem z 25 partnerami ze świata nauki i samorządów zamierza realizować ze środków unijnych. Jego najważniejsze cele to promocja odnawialnych źródeł energii, poprawa efektywności energetycznej i działania na rzecz ochrony klimatu.

Od kilku tygodni Urząd Marszałkowski informuje o pracach nad nowym programem ochrony powietrza dla województwa małopolskiego. Nowe rozwiązania mają przyspieszyć walkę ze smogiem.

I co z tego wynika?

Teoretycznie ekolodzy powinni się cieszyć. Wprowadzenie stref czystego transportu w największych miastach (w tym w Krakowie),więcej obowiązków gmin w zakresie poprawy jakości powietrza, nowy program LIFE – to wszystko wskazuje na to, że walka ze smogiem będzie ważna dla władz naszego regionu. Ale pojawiają się wątpliwości, na razie niewielkie, czy słowa i podpisy przełożą się na rzeczywiste działania.

Pierwszym niepokojącym sygnałem była rozmowa marszałka Witolda Kozłowskiego w Radiu Kraków. Miesiąc temu oznajmił, że w nowym Programie Ochrony Powietrza dla Małopolski nie będzie „ani zapisów o obowiązku przeznaczania z budżetu gmin 1% na walkę ze smogiem, ani tworzenia straży gminnych”. Okazało się, że przeciwko tak radykalnym propozycjom zaczęli protestować samorządowcy. Gdy przyjdzie do uchwalania programu może się okazać, że wypadnie z niego więcej rozwiązań, które dla gmin byłyby dodatkowym problemem.

Drugi sygnał ostrzegawczy dla antysmogowych aktywistów to wspomniana Deklaracja Śląska i zapis o technologiach wykorzystujących kopaliny, czyli węgiel. Oczywiście w dokumencie mowa jest o takich rozwiązaniach, które mają zachować wysokie standardy ochrony środowiska, ale tak naprawdę deklaracja – przy wszystkich zapewnieniach o dążeniu do zielonej energii – nie odwraca się od węgla.

Te wątpliwości można by uznać jako „strachy na Lachy”, gdyby nie doświadczenia płynące z realizacji rządowego programu „Czyste powietrze”. To on miał przyspieszyć walkę ze smogiem w Polsce i nic z tego nie wyszło. Krytyka ze strony samorządów i ekologów dopiero teraz znalazła posłuch u rządzących w kraju. Lepiej późno niż wcale.

Grzegorz Skowron