Pierwsza część cyklu prowadziła przez plac Szczepański, Mały Rynek, Planty, Rynek Podgórski i Park Krakowski. Tym razem szlak rozpoczynamy na Kazimierzu, a następnie przechodzimy przez historyczne centrum, Prokocim i Bieńczyce.
Opisane miejsca pokazują, że fontanna może być miejską rzeźbą, pamiątką po wcześniejszym układzie przestrzeni, efektem obywatelskiej inicjatywy albo nowoczesnym elementem architektury połączonym z podziemnym muzeum.
Krakowskie fontanny – najważniejsze informacje z części II
W tej części cyklu przedstawiamy:
- fontannę „Trzej grajkowie” na placu Wolnica, wykonaną w 1970 roku,
- kamienną fontannę na placu św. Marii Magdaleny z 1996 roku,
- „kanapę Zina”, która przez ponad cztery dekady stała na Rynku Głównym,
- fontannę na Plantach Bieńczyckich, wybudowaną w 2025 roku,
- fontannę „Kryształ” na Rynku Głównym, wykonaną w 2010 roku.
Każda z nich reprezentuje inną epokę i odmienny sposób myślenia o roli wody w przestrzeni publicznej.
Fontanna „Trzej grajkowie” na placu Wolnica. Rzeźba Bronisława Chromego w sercu Kazimierza
Plac Wolnica był częścią pierwotnego rynku miasta Kazimierz, założonego w 1335 roku. Współczesna fontanna znajduje się więc w miejscu o historii sięgającej średniowiecza, choć sama realizacja pochodzi z drugiej połowy XX wieku.
Jej centralnym elementem jest rzeźba „Trzej grajkowie”, wykonana przez Bronisława Chromego – jednego z najbardziej rozpoznawalnych krakowskich artystów. Kompozycja powstała w 1970 roku i przedstawia trzy niewielkie postacie trzymające instrumenty: flet, gitarę oraz skrzypce.
Fontanna nie ma monumentalnego charakteru. Jej siłą jest kameralność oraz wyraźnie rzeźbiarska forma. Trzej muzycy wyglądają jak uczestnicy niewielkiego ulicznego koncertu, co dobrze współgra z atmosferą Kazimierza – dzielnicy kojarzonej dziś z kulturą, sztuką i muzyką.
Obiekt stanowi nie tylko element infrastruktury wodnej, ale także pełnoprawne dzieło sztuki umieszczone w przestrzeni publicznej. Dzięki temu fontanna jest jednym z tych miejsc, przy których można zatrzymać się nie tylko dla odpoczynku, lecz również po to, by przyjrzeć się detalom rzeźby.
Plac Wolnica jest otoczony zabytkową zabudową, a jego najważniejszym obiektem pozostaje dawny ratusz kazimierski, w którym mieści się Muzeum Etnograficzne. Fontanna Bronisława Chromego wprowadza do tej historycznej przestrzeni motyw bardziej swobodny i codzienny.
Co warto wiedzieć o fontannie na placu Wolnica?
Fontanna powstała w 1970 roku. Jej autorem jest Bronisław Chromy, a rzeźba „Trzej grajkowie” przedstawia postacie grające na flecie, gitarze i skrzypcach. Znajduje się na placu, który był częścią średniowiecznego rynku miasta Kazimierz.
Fontanna na placu św. Marii Magdaleny. Prosta forma między zabytkowymi kościołami
Plac św. Marii Magdaleny znajduje się w samym sercu Starego Miasta, przy ulicy Grodzkiej, pomiędzy kościołem św. Andrzeja a kościołem świętych Piotra i Pawła. To przestrzeń znacznie spokojniejsza niż pobliski Rynek Główny, choć codziennie przechodzą przez nią tłumy mieszkańców i turystów.
Znajdująca się tutaj fontanna została wykonana z kamienia w 1996 roku. Jej projekt przygotowali Józef Białasik i Michał Szymański. Sam plac ma powierzchnię 997 metrów kwadratowych.
Instalacja jest oszczędna i pozbawiona rozbudowanej dekoracji. Nie próbuje konkurować z monumentalnymi fasadami okolicznych świątyń. Stanowi raczej spokojne uzupełnienie przestrzeni, której charakter wyznaczają kamienna nawierzchnia, historyczna zabudowa i widok na ulicę Grodzką.
Nazwa placu upamiętnia kościół św. Marii Magdaleny, który znajdował się w tym miejscu, ale został rozebrany w 1811 roku. Fontanna jest więc elementem przestrzeni związanej z obiektem, który nie zachował się do naszych czasów.
To właśnie prostota jest jej największą zaletą. Fontanna nie dominuje nad otoczeniem i nie odciąga uwagi od zabytków, lecz wprowadza ruch, dźwięk i odbicia światła do kamiennego placu. ZIW określa ją jako mniejszą realizację, która dzięki swojej nieskomplikowanej formie dodaje temu miejscu charakteru.
Co warto wiedzieć o fontannie na placu św. Marii Magdaleny?
Fontanna została wykonana z kamienia w 1996 roku według projektu Józefa Białasika i Michała Szymańskiego. Nazwa placu pochodzi od nieistniejącego kościoła św. Marii Magdaleny, rozebranego w 1811 roku.
Fontanna prof. Wiktora Zina w Parku Jerzmanowskich. „Kanapa”, która zniknęła z Rynku Głównego
Jedna z najbardziej rozpoznawalnych krakowskich fontann nie zawsze znajdowała się w Parku Jerzmanowskich. Przez ponad 40 lat była charakterystycznym elementem Rynku Głównego.
Fontannę zaprojektował prof. Wiktor Zin – architekt, historyk sztuki, rysownik i popularyzator polskiej architektury. Ze względu na charakterystyczny kształt realizacja zyskała potoczną nazwę „kanapy Zina”.
Fontanna znajdowała się na Rynku Głównym od 1964 do 2005 roku. Została usunięta w związku z gruntowną przebudową płyty rynku oraz prowadzonymi wówczas pracami archeologicznymi. Badania i odkrycia dokonane pod powierzchnią placu doprowadziły później do utworzenia podziemnej ekspozycji muzealnej.
Przez kolejne lata obiekt nie był dostępny dla mieszkańców w swojej dawnej roli. Dopiero po starannej renowacji i rekonstrukcji fontanna została w 2020 roku przeniesiona do Parku Jerzmanowskich w Dzielnicy XII Bieżanów-Prokocim.
Nowa lokalizacja diametralnie zmieniła sposób jej odbioru. Na zatłoczonym Rynku Głównym była jednym z najbardziej widocznych elementów przestrzeni. W Parku Jerzmanowskich została otoczona zielenią, alejkami i historycznym założeniem parkowym.
Przeniesienie pozwoliło zachować ważny fragment powojennej historii krakowskiego Rynku Głównego, a jednocześnie przywrócić fontannę mieszkańcom w nowym miejscu. Dla starszych krakowian może być wspomnieniem dawnego wyglądu centrum miasta, dla młodszych – przykładem tego, jak element miejskiej architektury może otrzymać drugie życie.
Co warto wiedzieć o fontannie prof. Wiktora Zina?
Fontanna była nazywana „kanapą Zina”. W latach 1964–2005 znajdowała się na Rynku Głównym. Po renowacji i rekonstrukcji w 2020 roku została przeniesiona do Parku Jerzmanowskich w Prokocimiu.
Fontanna na Plantach Bieńczyckich. Inwestycja wybrana przez mieszkańców
Fontanna na Plantach Bieńczyckich jest najmłodszą spośród pięciu realizacji opisanych w tej części cyklu. Została wybudowana w 2025 roku na terenie zielonym w rejonie ulicy Szajnowicza-Iwanowa.
Jej powstanie jest efektem dzielnicowego zadania budżetu obywatelskiego pod nazwą „BIEŃCZYCKA FONTANNA – co to za Planty, bez żadnej fontanny?”. Projekt zwyciężył w głosowaniu w 2021 roku, co oznacza, że mieszkańcy bezpośrednio zdecydowali o realizacji inwestycji.
Fontanna ma żelbetową konstrukcję o średnicy około 10 metrów. Wyposażono ją w osiem dysz kierujących strumienie wody do środka oraz podwodne oświetlenie. Dzięki temu wieczorem staje się wyraźnym punktem kompozycyjnym Plant Bieńczyckich.
Zaplecze techniczne zostało ukryte w podziemnej maszynowni. Znajduje się tam system odpowiedzialny za uzdatnianie i dezynfekowanie wody, dzięki czemu instalacja może działać w kontrolowanym obiegu.
Forma fontanny jest prosta i czytelna. Okrągła niecka nawiązuje do tradycyjnych parkowych realizacji, natomiast system oświetlenia i zaplecze technologiczne odpowiadają współczesnym standardom.
Najważniejsze pozostaje jednak społeczne pochodzenie projektu. Fontanna nie została narzucona odgórnie jako element większej przebudowy, lecz powstała jako odpowiedź na pomysł i głosy mieszkańców Bieńczyc.
Co warto wiedzieć o fontannie na Plantach Bieńczyckich?
Fontanna została wybudowana w 2025 roku jako realizacja projektu wybranego w budżecie obywatelskim. Ma około 10 metrów średnicy, osiem dysz, podwodne oświetlenie oraz podziemny system uzdatniania i dezynfekowania wody.
Fontanna „Kryształ” na Rynku Głównym. Nowoczesna forma nad podziemnym Krakowem
Fontanna na Rynku Głównym powstała w 2010 roku według projektu „Kryształ”, który zwyciężył w konkursie przeprowadzonym dwa lata wcześniej.
Jej konstrukcja ma podstawę czworokąta, natomiast ściany przyjmują kształt trójkątów. Geometryczna forma wyraźnie odróżnia fontannę od historycznej zabudowy Rynku Głównego i sprawia, że jest jedną z najbardziej współczesnych realizacji w tej przestrzeni.
Po zmroku obiekt jest podświetlany. Iluminacja składa się z płynnie zmieniających się scen świetlnych i różnych zestawień kolorystycznych, które podkreślają strukturę szklanych powierzchni oraz ruch wody.
Najbardziej charakterystyczny element znajduje się jednak pod stopami przechodniów. Przez przeszklone dno fontanny można zajrzeć do podziemnej ekspozycji i zobaczyć makietę średniowiecznego Krakowa. Instalacja pełni więc również rolę wizualnego połączenia współczesnej płyty rynku z historią ukrytą pod jej powierzchnią.
„Kryształ” od początku wyróżniał się na tle Sukiennic, kościoła Mariackiego i zabytkowych kamienic. Jego nowoczesna forma sprawia, że pozostaje jedną z najbardziej dyskutowanych krakowskich fontann. Niezależnie od ocen estetycznych obiekt stał się rozpoznawalnym punktem Rynku Głównego.
Fontanna zajęła miejsce w przestrzeni, z którą wcześniej kojarzona była realizacja prof. Wiktora Zina. Obie instalacje pokazują, jak zmieniało się podejście do projektowania centrum Krakowa – od rzeźbiarskiej, organicznej „kanapy” po geometryczną konstrukcję ze szkła.
Co warto wiedzieć o fontannie „Kryształ”?
Fontanna powstała w 2010 roku według projektu wybranego w konkursie z 2008 roku. Ma geometryczną konstrukcję, wielobarwną iluminację i przeszklone dno, przez które można zobaczyć makietę średniowiecznego Krakowa znajdującą się w podziemnej ekspozycji.
Pięć fontann i pięć różnych opowieści o Krakowie
Druga część naszego szlaku pokazuje, że krakowskie fontanny trudno sprowadzić wyłącznie do funkcji dekoracyjnej. Każda opowiada inną historię.
„Trzej grajkowie” są dziełem jednego z najważniejszych krakowskich rzeźbiarzy. Fontanna na placu św. Marii Magdaleny przypomina o nieistniejącym kościele. „Kanapa Zina” zachowuje pamięć o dawnym wyglądzie Rynku Głównego. Realizacja na Plantach Bieńczyckich jest efektem decyzji mieszkańców, a „Kryształ” łączy współczesną architekturę z podziemną historią miasta.
Fontanny Zarządu Infrastruktury Wodnej działają sezonowo. ZIW podaje, że miejskie instalacje są przygotowywane do sezonu, poddawane konserwacji i uruchamiane zwykle od maja do połowy października.
W kolejnej części cyklu odwiedzimy następne krakowskie parki i place. Opiszemy między innymi fontannę Żaka na placu Mariackim, realizację przy Uniwersytecie Rolniczym, fontannę na placu Niepodległości oraz instalacje w Parku Tysiąclecia i Parku Jordana.
Najczęściej zadawane pytania o opisane fontanny
Kto zaprojektował fontannę na placu Wolnica?
Autorem rzeźby „Trzej grajkowie” jest Bronisław Chromy. Kompozycja powstała w 1970 roku i przedstawia trzy postacie grające na flecie, gitarze oraz skrzypcach.
Gdzie obecnie znajduje się fontanna prof. Wiktora Zina?
Od 2020 roku fontanna znajduje się w Parku Jerzmanowskich w Dzielnicy XII Bieżanów-Prokocim. Wcześniej, w latach 1964–2005, stała na Rynku Głównym.
Która z opisanych fontann jest najmłodsza?
Najmłodsza jest fontanna na Plantach Bieńczyckich, wybudowana w 2025 roku jako realizacja projektu wybranego w budżecie obywatelskim.
Co można zobaczyć przez dno fontanny „Kryształ”?
Przez przeszklone dno można spojrzeć do podziemnej ekspozycji i zobaczyć makietę średniowiecznego Krakowa.
Kiedy powstała fontanna na placu św. Marii Magdaleny?
Kamienną fontannę wykonano w 1996 roku według projektu Józefa Białasika i Michała Szymańskiego.
Anna Kaczmarek
