Kartka z kalendarza. 3 maja. Konstytucyjne paradoksy

3 maja to święto narodowe. Święto Konstytucji 3 maja. Chyba nikomu nie trzeba o nim przypominać. Ale warto zwrócić uwagę na kilka paradoksów związanych z dokumentem, który uważamy za powód do wielkiej dumy.

Oczywiście powód do dumy mamy. Konstytucja uchwalona 3 maja 1791 roku uznawana jest za drugą konstytucję na świecie. Drugą po amerykańskiej. I pierwszą w Europie. Była próbą naprawienia ustroju państwa, który prowadził Polskę ku upadkowi.

Trochę innej historii…

Ale była to próba nieudana. Świętujemy dziś konstytucję, która przetrwała zaledwie rok, a król Stanisław August Poniatowski, który wcześniej popierał konstytucję uchwaloną 3 maja 1791 roku, potem ją zdradził.

Inny paradoks – ustawa będąca podstawą demokracji została przyjęta w trybie – można chyba dziś śmiało powiedzieć – zamachu stanu. Planowany termin obrad nad nową konstytucją wyznaczono na 5 maja, ale jej zwolennicy przyspieszyli obrady o dwa dni. A Zamek Królewski był strzeżony przez gwardię królewską i wojsko.

I jeszcze jeden paradoks z historii, choć już nie tak odległej. Wczasach PRL obchody Święta Konstytucji 3 Maja były nielegalne. W latach 80. ubiegłego wieku, kiedy na czele państwa stał generał Wojciech Jaruzelski, podczas 3-majowych manifestacji patriotycznych, które były antyrządowymi protestami, dochodziło do zamieszek i tłumienia manifestacji przez milicję. W pierwszym w odrodzonej Polsce oficjalnym Święcie Konstytucji 3 Maja (1990 rok) brał udział jako prezydent… Wojciech Jaruzelski. Wcześniej podpisał ustawę ustanawiającą to święto narodowe.

A dziś…

W obecnej rzeczywistości politycznej konstytucyjnych paradoksów mamy jeszcze więcej. Zwoływanie obrad w nagłym trybie, zgłaszanie inicjatyw na krótko przed ich uchwaleniem, zaskakiwanie opozycji – to codzienność w polskim Sejmie.

PiS zapewnia, że forsuje majowy termin wyborów prezydenckich. Ale z drugiej strony łamie konstytucję uchwalając przepisy wyborcze w ekspresowym trybie. Czyli łamie konstytucję, by działać zgodnie z tą samą konstytucją. Paradoks czy kwadratura koła?

Trzeba przyznać – obecna władza ma szczególne przywiązanie do Święta Konstytucji 3 Maja. Jej przeciwnicy bez problemu mogą jej jednak wytknąć, że nie chodzi wcale o pamięć o nowoczesnym dokumencie, szanującym innych, ale o sposób jego wprowadzenia.

A Ty dlaczego świętujesz 3 maja?

Grzegorz Skowron

Wybory prezydenckie 2020. Wszystkie terminy są jeszcze możliwe